PROPOSTAS GALEGUEIRAS PARA OS PARTIDOS POLÍTICOS ANTE O 15M

libreriacajondesastre.com 

PROPUESTAS CULTURALES

PARA LOS PARTIDOS POLÍTICOS,

del colectivo Fala Ceibe do Bierzo.

 De cara a las elecciones autonómicas del 15 de marzo el colectivo cultural Fala Ceibe do Bierzo quiere hacer unas propuestas a los diversos partidos políticos sobre la cultura de esta región. Estas propuestas se relacionan básicamente con la defensa de la cultura y la lengua gallegas de El Bierzo.

1.       REFORMA DE LA LEY DE LA COMARCA DE EL BIERZO.

·         Ante la conmemoración del 35 aniversario de la aprobación del a Ley de la Comarca, resulta de interés reformar el actual texto legal para favorecer los intereses culturales bercianos.

·         Modificar  la referencia actual al gallego, artículo 1.4, para favorecer el uso administrativo del gallego (documentación bilingüe, web bilingüe, publicidad institucional, etc). 

·         Creación del Servicio lingüístico comarcal para promocionar el uso administrativo del gallego en Consejo Comacal, municipios y pedanías (campañas conciencición, tradución, toponimia, etc).

·         Reconocer en el articulado la posibilidade de acción exterior del Consejo Comarcal para poder establecer convenios de colaboración con instituciones de Galicia (Xunta, Deputacións, universidades, etc) para a promoción del galego en El Bierzo.

·         Reconocer entre la competencias propias del Consejo Comarcal (art. 4) la de museos y archivos. El Bierzo necesita un museo con un archivo comarcal para recoger todo el patrimonio cultural gallego hoy disperso (oral y escrito). Desde este centro comarcal se podrá fomentar la investigación de la cultura gallega (filológica, histórica, etnográfica…)

·         Traspaso de las competencias en materia de Cultura al Consejo Comarcal que actualmente poseen la Diputación leonesa y la Junta de Castilla y León. No se entiende que esas instituciones foráneas ejecuten políticas lingüísticas sobre el gallego cuando desconocen este idioma de El Bierzo.

·         Reconocimiento en la Ley de la Comarca de la iniciativa legislativa para el Consejo Comarcal como ya tienen los ayuntamientos por Ley autonómica 4/2001. Recordemos que en Catalunya a comarcas y Val d´Arán si tienen esta iniciativa legislativa. Necesitamos del reconocimiento del derecho a hacer proposiciones de ley en las Cortes de Castilla y León que favorezcan los intereses bercianos en materia de cultura y lengua gallegas, por razón de la singularidad idiomática que tenemos desde la Edad Media.

2.       REFORMA DEL ESTATUTO DE AUTONOMÍA DE CASTILLA Y LEÓN.

·         Reconocimiento legal del gallego como idioma oficial de Castilla y León.

·         En el artículo referido al gallego (art. 5.3) mencionar expresamente la vinculación de este idioma con territorio de El Bierzo.

3.       APROBACIÓN DE LA LEY DE LENGUAS DE CASTILLA Y LEÓN.

·         Se trata de proteger legalmente las tres lenguas minoritarias, a saber, gallego, leonés y eusquera de Burgos.

·         Reconocimiento de derechos lingüísticos para los hablantes de las dichas tres lenguas (enseñanza, uso administrtivo, toponimia, medios de comunicación, etc.

·         Uso parcial de las tres lenguas en las Cortes de Castilla y León.

·         Establecer un Consejo de lenguas de Castilla y León compuesto por representantes de dichos tres idiomas para formular as medidas a ejecutar. 

4.       REFORMA DE LA LEY DEL RÉGIMEN LOCAL DE CASTILLA Y LEÓN.

·         Modificar el artículo que determina que los nombres de los municipios deberán ser en lengua castellana (24.1).

·         Reconocimiento expreso del uso parcial del idioma gallego en los entes locales (Consejo Comarcal, municipios y pedanías)

5.       GOBIERNO JUNTA DE CASTILLA Y LEÓN.

·         Establecimiento, por vía reglamentaria, que los centros escolares de El Bierzo occidental  oferten de forma obligatoria la materia de gallego y que sea voluntaria la elección para su alumnado. Que no haya restricciones de falta de alumnado o profesorado para impartir el gallego. Que se facilite la continuidad en el estudio del gallego a su alunmado en los sucesivos niveles educativos.

 

O Bierzo, febreiro de 2026.

falaceibe@yahoo.es

www.obierzoceibe.blogspot.com

http://sites.google.com/site/obierzoxa http://www.facebook.com/xabierlagomestre www.twitter.com/obierzoxa http://www.blogoteca.com/obierzoxa http://obierzoceibe.wordpress.com http://www.ciberirmandade.org/falaceive www.ponferrada.org www.partidodelbierzo.es

ESE FORO DO MANZANAL DE ALÉN

libreriacajondesastre.com

ESE FORO DO MANZANAL DE ALÉN,

Por Xabier Lago Mestre.

Chegan as eleciois do 15M!. O leonesismo político tan dividido toma posiciois na nosa rexión. Os do Lexit presentan o seu proxeto de división en dous distritos, Ponferrada e León. Un novo Foro do Manzanal fai un xantar en Canedo e debate sobre as malas relaciois do Bierzo con León. Todos revoltos na difusión do leonesismo e na procura do voto político. Nada novo por parte dos que prometen ouro dende o máis aló do Foncebadón.

                Naceu o Foro do Manzanal. Tiveron xuntanza en Canedo ás agachadas. Ninguén se enterou da súa presenza salvo polo seu comunicado resolutivo. Por suposto, os bercianos non temos sido convidados, ben, quizais dous dos seus afins. Mais pasaron dos bercianistas e galeguistas, nada de nada que somos muito perigosos para o seu relato leonesista. Eles viñeron, xantaron boa comida do Bierzo e fixeron un escrito para os medios de comunicación. Tal como viñeron, silandeiros, marcharon para a chaira leonesa. Non houbo tempo nin para a foto oficial dos escasos participantes. Un traballo ben feito!. Entre os asistentes un representante do Instituto leonés de cultura, da conselleria gobernada pola Upl na Deputación. Como din eles, todo mui apolítico, xa!.

                Vaiamos co contido dese comunicado final. Segundo nos contan, o obxetivo da xuntanza leonesista foi “frenar las dinámicas de división interna que debilitan a la provincia”. Comprobamos que son conscientes das diferenzas entre León e O Bierzo. Pois clarexo que hai diverxencias entre ámbolos dous territorios. Son históricas coa queixa polo centralismo capitalino (fiscalidade, xustiza, ensinanza, recrutamentos…), a demanda de autonomía berciana, a reclamación provincialista, nosa simboloxía diferencial (bandeira Cruceira), a forte conciencia bercianista social, presenza da lingua galega, etc.

Agora ben, eses foreiros falan dunha “división artificial” e que rexeitan ese “Bierzo versus León”. Mellor farían en entender a rexión do Bierzo e non devaluala continuamente. Isto pasa de sempre, a provincia de Vilafranca foi breve para eles, mais pasan da provincia anterior creada polos Reis Católicos en 1486 e que durou toda a Idade Moderna. Recordamos ben como criticaron a creación da Comarca do Bierzo en 1991 porque ameazaba a unidade territorial de León. Outro tanto acontecera co recoñecemento legal do idioma galego  (2007)  tan criticado polo leonesismo até hoxe. Ben que escribiron contra o colonialismo cultural, a oficialidade lingüística, o ensino do galego, a sinalización bilingüe, etc. Tolerías a esgalla!.

Para evitar as dinámicas de rachar a provincia leonesa, dos presuntos ataques de certos grupos bercianos, eles propoñen varias medidas. Por exemplo, “reforzar las señas de identidad compartidas, como la historia, los pendones o la estructura en juntas vecinales”. Está clarexo? Si, mirar máis pola historia común, caso do vello e manipulado reino de León, cuns reis sempre bos gobernantes e mellores cos seus vasalos. Iso si, pasar do provincialismo histórico berciano que sempre pretende rachar coa presunta unión leonesista. E que poden dicir do idioma galego, pois nada bo, porque divide aos leoneses lingüísticamente.  Iso si, os cartos da Deputación para restaurar pendois e as migallas da subvención anual para o galego do Bierzo.  Asunto pechado!.

Outra boa idea destes foreiros, recuperar a festa das comarcas leonesas. Vaia, agora apostan polas comarcas. Estas só contan cando editan os folletos turísticos. Hai un “Museo de los pueblos leoneses”, en Mansilla de las Mulas, que algún político tivo a idea de iso, mencionar os “pueblos” e non as comarcas. Daquela, debía de estar mal mirado políticamente ese recoñecemento comarcalista. Iso si, na presentación da web do dito museo lemos, “custodio de la cultura tradicional de las comarcas leonesas”. Para eles as comarcas non pasan da diversidade territorial (paisaxe) e do puro folclorismo, concretado nun traxe, unha canción, unha fala local e pouco máis.

Agora ben, no fondo saben que O Bierzo é máis ca unha comarca. Trátase dunha Comarca legal con recoñecemento político baseándose na tradición institucional, o provincialismo berciano histórico. Isto para os ditos foreiros é muito difícil de asimilar polo leonesismo. Eles teiman en que é unha comarca máis das variadas leonesas. Isto non casa co que pensamos os bercianos nin co dito recoñecemento xurídico. Todo semella indicar que hai dúas realidades territoriais e políticas, O Bierzo e León, e así ten sido na historia moderna.

Os ditos foreiros ameazan coa vindeira xuntanza que terá lugar en Montealegre. No lindeiro entre O Bierzo e León, ben alonxado para que vaian os catro gatos amigos. O impotante é elixir un bo lugar onde xantar. De seguro que tralo viño berciano sairá un mellor comunicado final.  Dos novos debates pouco podemos agardar cando tan mal comezaron en Canedo. En fin, estes foreiros son os que van unir a provincia leonesa. Non sei, todo isto soa a cando os leonesistas criticaron a Fundación Villalar por manipuladora da historia e da conciencia rexional, agora temos que aturar coa propaganda deste novo Foro do Manzanal cazurreiro.

O Bierzo, febreiro de 2026.

http://sites.google.com/site/obierzoxa http://www.facebook.com/xabierlagomestre www.twitter.com/obierzoxa http://www.blogoteca.com/obierzoxa http://obierzoceibe.wordpress.com http://www.ciberirmandade.org/falaceive www.ponferrada.org www.partidodelbierzo.es

OUTRA TERRITORIALIDADE LEONESA COA REXIÓN DO BIERZO

LIBRERIACAJONDESASTRE.COM 

OUTRA TERRITORIALIDADE LEONESA CO BIERZO,

Por Xabier Lago Mestre.

Ultimamente as relaciois entre O Bierzo e León non son boas. Recordamos o centralismo da Universidade de León ou os mangoneos da Upl coa xestora comarcal. E faltan as propostas  aloucadas dos partidos leonesistas co Bierzo ante as eleciois autonómicas do 15M. Hoxe queremos deternos nun novo estudo a prol do Lexit que en 2026 semella máis a procura de votos que outra cousa. Por suposto, só imos pescudar no que se refire á nosa rexión. Por iso interésanos a súa peculiar ordenación territorial.

                Os autores dese estudo proLexit apostan pola autonomía para a provincia de León, sen embargo outros polo o seu país leonés (triprovincial), os menos pola unión con Asturias, como o alcalde de León. Vaia mestura de territorios leoneses sen xeito! Cadaquén polo seu!. Tamén describen que hai 60 comarcas en León, case que nada!. Alguis non paran de debuxar comarcas naturais nos seus vellos mapas. A cousa está en dividir para non clarexar nada. No fondo pasan das comarcas máis aló do folleto turístico. A realidade é que só hai unha Comarca legal e política nese territorio leonés que ninguén cuestiona hoxe, O Bierzo.

                Seguimos coa ordenación territorial porque fixan dúas grandes áreas de influenza: León e Ponferrada. Todo isto soa muito a aquelas unidades funcionais da Junta de Castela e León que fracasaron. Dinnos agora áreas d influencia urbana de dúas grandes cidades que compiten entre elas polos seus espazos de dependencia (administrativa, comercial, comunicaciois…). Resulta curioso que digan áreas para fuxir e outras denominaciois máis políticas (distritos, comarcas, provincias, etc). A Comarca do Bierzo é perigosa aínda para o leonesismo porque pretende máis autonomía política, e quen sabe se evolucionará á segregación coa recuperación da provincia histórica. Ademais, teiman en Ponferrada e desprezan a denominación histórica do Bierzo. Todo un exemplo de irrespeito territorial cara a nós.

                O leonesismo fundamenta a súa singular autonomía territorial no antigo reino de León. Agora ben, O Bierzo non pode demandar a súa autonomía baseándose no provincialismo histórico, coas dúas provincias de 1486 e 1821. Xa se sabe, crean un relato político leonesista, claramente medievalista, e devalúan o historicismo berciano porque cuestiona a súa unidade territorial. Ademais, segundo eles, a futura comunidade autónoma de León (Lexit) é posible, mentres a provincia do Bierzo é imposible. Parcialidade a tope!.

                Voltamos ao dito estudo leonesista que di favorecer a descentralización, só en León e Ponferrada. Para isto, un reparto equitativo, a presenza do executivo para León e a vicepresidencia en Ponferrada. Ofrecen máis aínda, 6 consellerías para León e 3 para O Bierzo, que xenerosos!. Que dirán disto en Astorga e La Bañeza?. Asemade, de agasallo prometen manter o Consello Comarcal do Bierzo, a institución que tanto critican agora por ineficacia. Esta estratexia foránea é para calar bocas reivindicativas. Engaden un financiamento proporcional para ás dúas áreas susoditas.  A cantidade proposta para O Bierzo será de 750 millois, quen dá máis para conquerir agarimos!.

                Isto non queda así. Cando se ofrece ao Bierzo hai que facer o máis. A área de Ponferrada abrangue Laciana e A Cabreira contan eles. Non sei se saben os autores que Villablino ten aprobada unha resolución a prol do recoñecemento da súa demarcación territorial propia ante a Deputación de León e a comarca ante a Junta de Castela e León (febreiro 2026). Saberán os lacianiegos que o leonesismo pretende agora a súa inclusión na área de Ponferrada?. Logo os proLexit pasan de Laciana ante a súa oferta pechada de inclusión no Bierzo. Non sei se coñecen que A Somoza maragata estivo na provincia do Bierzo durante a Idade Moderna. Así pois, quizais deberan ceder tamén ao Bierzo a dita Somoza de Lucillo. Porque as negociaciois territoriais comezan dun xeito e non se sabe como rematan, verdade?. Como vemos ceden territorios leoneses (Laciana e A Cabreira), todo sexa por debilitar as polémicas provincialistas do Bierzo contra do Lexit. Con esas dúas comarcas silandeiras só intentan vender fume, mercar vontades políticas  e atopar novos votos na rexión rebelde. 

                De remate, todo sexa por devaluar a reivindicación provincialista do Bierzo, sempre presente a nivel social e político. O leonesismo ten unha base historicista clarexa no seu vello reino medieval. Agora toca reclamar a raíña Urraca e antes o berce do parlamentarismo. A historia ten muitos fundamentos para soster a reclamación da Comunidade autónoma leonesa, sexa uniprovincial, biprovincial ou triprovincial. Vaia leria de territorios!. Agora ben, como non queren saber nada desa perigosa provincia do Bierzo, negan noso provincialismo histórico. Non quixeron aprender nada dos libros editados no Bicentenario da provincia de Vilafranca (2021). Quizais sexa porque para eles a historia medieval leonesa é primorcial e a historia provincial do Bierzo resulta secundaria. Ademais os proLexit están convencidos de acadar a súa comunidade autónoma algún día, mais negan que O Bierzo poida recuperar a súa provincia histórica polos longos trámites parlamentarios. Está clarexo! A política leonesa é mui doada para os intereses propios, e tan revirada para os conseguir os intereses foráneos, os bercianos.

O Bierzo, febreiro de 2026.

http://sites.google.com/site/obierzoxa http://www.facebook.com/xabierlagomestre www.twitter.com/obierzoxa http://www.blogoteca.com/obierzoxa http://obierzoceibe.wordpress.com http://www.ciberirmandade.org/falaceive www.ponferrada.org www.partidodelbierzo.es

A EVOLUCIÓN URBANA DE PONFERRADA

LIBRERIACAJONDESASTRE.COM

A EVOLUCIÓN URBANA DE PONFERRADA,

Por Xabier Lago Mestre.

Soprende que a cidade de Ponferrada teña tan grande desenvolvemento urbano estando tan alonxada das capitais provinciais (León, Lugo, Ourense, etc). Quizais este afastamento dos ditos centros de poder axudase ao desenvolvemento da capital berciana. Aínda que a grande despexe foi por mor da implantación do capitalismo industrial no século XX que favoreceu a chega de miles de emigrantes traballadores.

                Mais vaiamos por partes. Na Idade Media sabemos dun núcleo urbano entorno ao vello castelo templario e logo da fortaleza. Houbo numerosos señores da vila que se aproveitaron dos seus vasalos ponferradinos, mediante a recadación de impostos, penas xudiciais e servizos persoais (cavas do foxo, reconstrución do castelo, recrutamentos militares, etc). Ademais disto, o concello de Ponferrada tiña xurisdición sobre certas aldeas da súa contorna (alfoz). Por iso, os veciños desas localidades debían de axudar á conservación da cerca da vila,  a cambio de conseguir eses habitantes foráneos a proteción trala cerca en caso de ataques exteriores. Neste período a construción da ponte de portas de ferro, polo bispo Osmundo, foi fundamental para o desvío do Camiño de Santiago, dende santo Tomás das Olas para Ponferrada.

                Feito salientable foi a derrota do conde de Lemos, señor da vila, polos Reis Católicos,  os cais mercan Ponferrada en 1486. Dende esta data a Coroa establece a capitalidade da nova provincia do Bierzo, establece o seu correximento, concede ferias e mercados, fixa a tesourería de rentas, etc. Importante foi o desenvolvemento urbano da zona intramuros a nivel urbanísttico durante a Idade Moderna, casonas, empedrado de rúas e prazas, torre do reloxo, igrexa maior, etc. Mais a vila vai a medrar paseniño polos barrios de san Andrés co seu hospital e santa Marta (zona plantío de árbores) e A Poboa no arrabalde.

Os mercados e feiras axudaron ao desenvolvemento económico de Ponferrada. Tiveron gran importancia en xeral por mor das mercas estacionais dos seitadoes galegos retornados e as compras e vendas de gando por parte de castelaos e galegos, respeitivamente. As prazas do Mercado e das Eras foron os centros comerciais, seguidos por outras rúas coma Carnecerías, Aceiterías, Reloxo e Rañadeiro, nesta última houbo grande cantidade de vendedores de produtos artesanais (curtidos, textis, ferro…). A zona gandeira do Moclín quedouse pequena, por iso leváronse os muitos gandos á ermida de san Antonio. A agricultura de autoconsumo abastecíase nas ribeiras dos ríos Sil e Boeza coas tabladas de ortas.

Como xa dixemos, o desenvolvemento económico capitalista do Bierzo chegou coa mineiría, industría, enerxéticas, etc. O novo sistema económico rexional precisa dun centro de poder centralizado e xerarquizado en Ponferrada (bancos, administración, comercio, transportes, etc). A concentración industrial, mineira e transportes favorece a oferta de numerosos empregos. Veñen muitos traballadores galegos, andaluces, asturianos, portugueses, etc. Hai pois unha grande necesidade de vivendas para a nova veciñanza. A ampliación do barrio antigo da Poboa vai para diante a mediados de século XX.  Son as novas zonas de Lazúrtegui (antes os mesonres), san Pedro (mercado e igrexa), Navaliegos (vivendas sindicais, 1957), estación (Renfe), MSP (vivendas oficiais e obreiros, economato) e san Ignacio (igrexa e colexio). Aínda así, a falta de vivendas obriga a construir nos barrios periféricos, a saber, Catroventos, Fontesnovas, Flores do Sil, La Placa (cargadeiros de carbón e fábricas), Compostilla (poboamento de Endesa)…

Na segunda metade do século XX teñen lugar grandes mudanzas. Entre elas a emigación do rural berciano, despoboación das zonas montañosas, crises enerxética e mineira, etc. O medre da cidade de Ponferrada xa non é tan grande mais o sector servicios e os polígonos industriais tiran da economía urbana. O novo urbanismo concéntrase no polígono das hortas que ía para campus universitario e quedou en zona cultural (colexios) e vivendas. Outras novas zonas enriba foron o Plantio, co hospital primeiro e logo co campus universitario, ademais do Carme xa sen o seu vello cemiterio. O atrativo do turismo está a potenciar a hostaleria e a restauración de Ponferrada, coma centro de partida de variadas rotas, casos das Médulas, Tebaida berciana, deporte de montaña e o futuro Ponfeblino será a guinda.

Xa no século XXI hai que salientar a importancia do novo barrio da Rosaleda, nas terras expropiadas para a fracasada siderurxia de comezos do século XX. Anexas foron as instalaciois deportivas do Toralín. Mais non se pode olvidar o novo gran centro comercial deste barrio. Concentrar a meirande oferta comercial nun só lugar transformou as compras e o lecer dos ponferradinos. Máis aló, esta influenza comercial chega a tódolos bercianos e muitos valdeorreses como ben sabemos todos. Agora ben, estas novas relaciois urbanas, cun grande centro comercial, seguindo o exemplo norteamericano, ten unhas graves consecuencias.

Como era de esperar houbo unha influenza negativa do grande centro comercial do barrio da Rosaleda. Conseguiu unha concentración comercial que debilitou a outras zonas urbanas, casos da alta e baixa. No centro tiveron que pechar a persiana muitos comercios, por xubilación, falta de relevo e competencia. O certo é que para os usuarios o novo centro comercial ten un atrativo especial que chama, tanto para comprar, aproveitar o lecer, pasear, mirar ou socializarse nun lugar de encontro ao que todos van. En fin, que alí tes de todo o que poidas desexar, a modernidade ao alcance da mao.

Xa ninguén se recorda cando a burquesía ponferradina decimonónica facía o paseo domingueiro entre a praza do mercado ou da igrexa maior até o parque do Plantío. Logo viñeron os tempos en que as familias obreiras facían o percorrido festivo entre as estaciois do ferrocarril, vendo saír e chegar con comboios, para logo ir ás rúas comerciais e bares da Poboa. No século XXI, se queres vida social tes que deslocalizarte para o centro comercial do barrio da Rosaleda. De tódolos xeitos, todo pode mudar, a internet está a potenciar o comercio eletrónico e quen sabe se ese centro comercial pode perder os futuros usuarios que prefiran mercar dende a súa casa coa máxima comodidade e privacidade.   

http://sites.google.com/site/obierzoxa http://www.facebook.com/xabierlagomestre www.twitter.com/obierzoxa http://www.blogoteca.com/obierzoxa http://obierzoceibe.wordpress.com http://www.ciberirmandade.org/falaceive www.ponferrada.org www.partidodelbierzo.es

UN NOVO CONVENIO ENTRE JUNTA E COMARCA DO BIERZO.

libreriacajondesaste.com

NOVO CONVENIO ENTRE JUNTA E COMARCA,

Por Xabier Lago Mestre.

Por fin a Junta de Castela e León e o Consello comarcal do Bierzo asinaron un novo convenio marco para establecer as relaciois entre ámbalas dúas instituciois. Por desgraza a Lei da Comarca de 1991 fixou un Consello Comarcal mui dependente, tanto a nivel competencial coma financeiro. Isto provoca que cada catro anos haxa que revisar as relaciois interinstitucionais. Este carto convenio terá unha vixencia até o ano 2029.

                Por suposto, resulta fundamental o protagonismo da Junta de Castela e León na creación da Comarca do Bierzo, foi ela quen presentou o proxeto de lei ante as Cortes autonómicas. E maila Junta é quen facilita os cartos públicos para o funcionamento da institución comarcal. Non podemos pasar por alto esta dependencia institucional do poder político de Valladolid, fixado así no contido da Lei da Comarca de 1991. Ademais a propia lexislación local estatal restrinxe gravemente a capacidade financeira das comarcas. Logo a Comarca do Bierzo está atrapada na rede da lexislación estatal e autonómica que constrinxe o seu ativismo administativo e político.

                Velaí a importancia de concretar as relaciois financeiras entre Junta autonómica e Comarca do Bierzo. Por suposto, fíxanse uns compromisos xerais e outros sectoriais que oxalá poidan levarse a cabo, aínda que xa sabemos da debilidade dos compromisos en precampaña eleitoral e durante as conxunturas políticas das lexislaturas. Estas sempre mui condicionadas polos pactos entre os partidos gobernantes. Intentaremos ser optimistas até o ano 2029.

                Neste tema dos compromisos políticos non resulta lóxico que a Comarca do Bierzo non posúa aínda unha sede estable e que teña que pagar aluguer pola sede provisoria de hoxe no parque da Provincia do Bierzo de Ponferrada. Xa está ben de esperar unha sede digna e axeitada!. Cumprirá a Junta de Castela e León co eterno compromiso de financiamento da dita sede?.

                Por suposto que a Comarca do Bierzo segue sen poder desenvolver as súas competencias plenamente. Tanto a dita Junta coma a Deputación leonesa son ben reticentes a delegar no Consello Comarcal a xestión das que consideran as súas competencias. Os poderes institucionais foráneos ven unha ameaza de perda competencial. A descentralización só ten valor cando beneficia ás ditas Junta e á Deputación. Por iso o principio de administración máis próximo aos cidadaos segue sen executarse no caso do Bierzo. Nosa rexión é periférica da comunidade autónoma, ben lonxe da chaira castelaoleonesa e afastada por montañas. Todo o mundo estende esta situación xeográfica singular menos os políticos foráneos que non queren descentralizar para facilitar o aceso dos bercianos ás administraciois.

                Como exemplo do descrito e denunciado temos a falla de delegación en materia cultural. No Bierzo hai unha comunidade galegofalante que necesita que se fomente o uso do seu idioma para acada unha normalización lingüística. Sen embargo, tanto a Junta de Castela e León coma a Deputación leonesa atesouran a competencia cultural e son elas as que determinan o destino da nosa lingua galega, cunha restritiva política cultural cara ao idioama galego. Esas dúas administraciois foráneas toman as decisiois políticas e soltan os cartos públicos cando les petan, sempre migallas para o galego. Isto é un abuso institucional que discrimina aos galegofalantes. Lamentable a falta de conciencia política do que debe ser o fomento da cultura berciana tradicional. Será que a defesa do galego do Bierzo non lles dá votos aínda?.

                A seguir con este tema cultural, o Conselh Generau d´Arán asina periódicamente un convenio coa Deputació de Lleida para o fomento do idioma aranés. Con total normalidade, a institución que fala aranés xestiona a política cultural, non así dende a cidade de Lleida. Todo o contrario fai o Instituto Leonés de Cultura co galego do Bierzo. Os que non falan este idioma, desde a sede a Deputación,  queren condicionar noso destino cultural ano tras ano coas súas escasas subvenciois. Eses políticos leoneses teñen máis faciana ca lombo!.

                Voltamos ao tema das competencias comarcais para salientar a importancia de competencias delegadas. Son os casos do servizo de asistencia aos pequenos concellos rurais (SAM), a xestión do medio natural cos labores silvícolas, o apoio á terceira idade e infancia, a xestión dos fondos da transición enerxética dos municipios mineiros, centro de atención a drogodependentes, medidas para favorecer o emprendimento, inserción de discapacitados, etc. Son centos os bercianos silentes que se teñen beneficiado destes variados servizos públicos da Comarca. Recordamos tamén o Banco de Terras que trata de favorecer a explotación de terras agrícolas abandonadas, ademais do servizo de pequenas obras das pedanías.

                A Comarca do Bierzo aposta pola representación turística propia dende o século pasado. Non pode faltar a nosa presenza nas grandes feiras de Fitur Madrid e Intur Valladolid. Fruito desta promoción turística temos a chega de milleiros de turistas á nosa rexíón. Porque  acadamos unha marca de calidade turística sen igual, ben recoñecida en Catela e León e España. Estamos seguros de que este valor turístico berciano singular non sería tal cunha dependencia promocional só dende León e maila súa Deputación.

                Por suposto que o dito Convenio marco de colaboración institucional deixa muitos temas sobranceiros sen tratar. Casos da dita pomoción do idioma galego, recollida común de lixo, tratamento de residuos sólidos, parques de bombeiros, xestión urbanística, etc. Non podemos entender que non se trate sobre a creación dun Centro cultural berciano que abrangue un museo etnográfico e arquivo histórico en Vilafranca do Bierzo. Por certo, hogano, en 2026 celebramos o 35 aniversario da creación da Comarca do Bierzo. Bon cabodeano para reclamar a reforma da Lei da Comarca d 1991. Deixamos dúas propostas para engadir ao texto estatutario. Trátase de reclamar a iniciativa lexislativa ante as Cortes autonómicas, coma xa existe  popular e concellil, e ten a Val d´Arán. E tamén a capacidade de relaciois exteriores, caso de Galicia coas políticas culturais e lingüísticas. Oxalá a conxuntura política, tralas eleciois autonómicas do vindeiro marzo, sexa favorable para conceder ao Bierzo o que ben nos merecemos.

O Bierzo, xaneiro de 2026.

http://sites.google.com/site/obierzoxa http://www.facebook.com/xabierlagomestre www.twitter.com/obierzoxa http://www.blogoteca.com/obierzoxa http://obierzoceibe.wordpress.com http://www.ciberirmandade.org/falaceive www.ponferrada.org www.partidodelbierzo.es

A SUPERAR AS DESPUTAS LINGÜÍSTICAS NA REXIÓN DO BIERZO.

LIBRERIACAJONDESASTRE.COM 

A SUPERAR AS DESPUTAS LINGÜÍSTICAS.

Por Xabier Lago Mestre.

Os bercianos de xeito xeral opinamos que na nosa rexión ben que se fala o idioma galego. Xa nin sequera dende León cuestionan esta realidade lingüística. Noutrora tivemos que escuitar muitas toulerías cazurras que negaban a existencia do noso idioma territorial. Recordamos aínda cando nos dicían que no Bierzo falabamos eses chapurreao, dialeto berciano, modalidade galegoleonesa, falas locais e comarcais varias, etc. Que bo iso de que os de fóra do Bierzo fosen capaces de determinar o que os bercianos falamos dende a Idade Media. Até onde chega o centralismo cultural leonés!.

                 O dito, a meirande parte dos bercianos sabemos que falamos galego, apesares de que hai algúis que aínda non o teñen muito clarexo este tema. Por iso, voltamos a informar máis polo miúdo sobre esta problemática. O primeiro é saber que as mentalidades sociolingüísticas evolucionan co coñecemento coletivo. Eses que dicían falar chapurreao ou falas pecaban dun excesivo localismo idiomático que non les beneficiaba. Por suposto, non de pode illar esas falas locais dos idioma territoriais en que se insiren históricamente. Este pode ser o caso do plural dialetismo galego (comarcal ou local) integrado na lingua galega do noroeste peninsular. Dialetismo que se concreta no variado léxico, fonética e morfosintaxe.    

Por suposto, os filólogos teñen o seu protagonismo na determinación das linguas. Os seus estudos son tamén variados e non sempre coincidentes nas súas teses. Uns defenden que hai un continuum lingüístico dende Catalunya até Galicia pasando por Aragón e León. Este é o caso de Ralph Penny, que di que non hai linguas territoriais veciñas senón dialetos ou falas. Para outros a toponimia demostra que no Bierzo hai un sustrato lingüístico leonés antigo no que se superpon o galego foráneo. Este é o caso do filólogo asturiano Jesús García García.

Tamén temos o caso da denominación dialeto berciano. O primeiro en utilizalo foi Antonio Fernández y Morales no seu libro “Ensayos poéticos en dialecto berciano” (1861). Para este autor tratábase de un dialeto galego, si bien el berciano es un subdialecto gallego, se castellaniza á medida que los pueblos del país de que me ocupo se van acercando á Castilla.   O máis curioso é que esta expresión, dialeto berciano, continúa na atualidade con outro sentido. O torenés Francisco González González defendía o dialeto berciano como mestura de linguas veciñas (galego, leonés e castelao). Sen embargo, sintomático é que eses defensores do hipotético dialeto berciano xamais se atreveron a escribirlo. Tampouco puideron fixar unha gramática común, e non pasaron de recompilar vocabularios comarcal ou locais. O seu excesivo localismo filolóxico berciano non dá para máis.  

Logo temos aos etnógrafos, caso da leonesa Concha Casado Lobato, que apostaba polas falas locais coma obxeto de estudo orixinario, caso do cabreirés. Os ditos grupos de filólogos e etnógrafos comentados rexeitan as influenzas das chamadas linguas territoriais. Ven unha ameaza foránea, caso do galego no Bierzo, porque alteran as falas territoriais que aqueles defenden con paixón. Mal apoio fan eses ditos investigadores a eses dialetos e falas locais cando baten contra os idiomas normativizados. Eles non queren o mantemento deses dialetos nun futuro, senón que sigan así até morrer por falta de falantes. Só pretenden ter un obxeto lingüístico que estudar, ben documentado e conservado nas súas grabaciois fonolóxicas.

Pola outra banda, outros filólogos tamén estudan o dialetismo galego do Bierzo, para desmostrar a existencia desta lingua na nosa rexión dende a Idade Media. O profesor Francisco Fernández Rei estableceu os tres bloques idiomáticos do galego, situando O Bierzo no máis oriental compartido con Eonavia, Valdeorras, O Bolo e As Portelas da Seabra. Pola súa banda, a filóloga Ana Seco Orosa fixou as liñas idiomáticas coñecidas coma isoglosas que definen a caracterización filolóxica específica entre variedades veciñas, caso do galego e leonés. Ademais outros etnógrafos estudaron no Val de Ancares (J. Fernández González, 1978) e Fornela (X. González Reboredo, 2002), atopando muitas coincidencias lingüísticas con Galicia. 

Máis aló dos estudos de todo tipo, o importante é que non se pode cuestionar a presenza histórica do idioma galego no Bierzo. Os falantes galegos non queremos apostar por posturas idiomáticas suicidas, coma esas que din defender un presunto dialeto berciano en utilizalo para nada, ou unhas falas comarcais ou locais que dividen sen xeito. Ante a perda de falantes hai que ofrecer un idioma galego con novas potencialidades.

Fronte a eses filólogos, historiadores e etnógrafos anquilosados no seu pasado idealizado. Persoeiros que egoistamente fomentan un localismo lingüístico aloucado sen instinto de supervivencia idiomática. Eles non son capaces de defender o galego do Bierzo, nin de utilizalo, mais sentan cátedra dende as súas cómodas cadeiras académicas. Tratan de forzar e propagar a súa visión cultural elitista e castelanizada, mentres minorizan sen xeito a lingua galega do Bierzo durante as últimas décadas. Abusan do uso dos cartos públicos para os seus intereses particulares e non para fomentar o pluralismo cultural e lingüístico. 

Pasemos deses ditos seus atrancos elitistas acotío e miremos para diante. Así fan os miles de estudantes de galego na nosa rexión que apostan polo fomento da nosa cultura minorizada secularmente. Esta mocidade quere un galego moderno con novas funcionalidades (administración, dixitalización, intelixencia artificial, robótica, etc) no século XXI. Teñamos visión de futuro pro galego, da mao da modernidade, coa normativización, dixitalización e  internacionalismo. Os galegofalantes luitamos contra esa fronteira política e cultural que nos alonxa de Galicia e que nos afasta da irmá Valdeorras. Temos un idioma galego que ben que nos abre ao mundo co veciño portugués. Esteamos orgullosos da nosa cultura e lingua  galegas porque co noso bilingüismo histórico damos exemplo de humanismo aos que nos queren censurar.

O Bierzo, xaneiro de 2026. 

http://sites.google.com/site/obierzoxa http://www.facebook.com/xabierlagomestre www.twitter.com/obierzoxa http://www.blogoteca.com/obierzoxa http://obierzoceibe.wordpress.com http://www.ciberirmandade.org/falaceive www.ponferrada.org www.partidodelbierzo.es

COA NOSA TOPONIMIA BERCIANA.

libreriacajondesastre.com

COA NOSA TOPONIMIA BERCIANA,

Por Xabier Lago Mestre.

Un dos temas máis complexos de estudar da historia do Bierzo é o da toponimia. No caso da nosa rexión temos varias linguas dende a Idade Media. Os falantes destes idiomas crearon a súa toponimia de diversos xeitos. Así os poderes institucionais de cada tempo fixaron as denominaciois oficiais dos seus territorios e localidades dependentes. Noso termo Bierzo tivo antecedentes en Bergidum, Bergida, Berizo ou Berzio, e nas linguas territoriais hoxe xorden O Bierzo e El Bierzu como dín en León.

Recordamos a concesión de cartas forais de repoboamento aos seus vasalos por parte de reis e señores laicos e eclesiásticos. A localidade de Burbia, entre os ríos Burbia e Valcarce, pasou a chamarse Vilafranca en tempos da concesión da carta foral de 1192 polo rei Afonso IX. As crónicas falan da repoboación real de Benevivere e Pontem Ferratum no século XII. Outro troco toponímico foi o caso de Poimalo (1154), en Torre do Bierzo, que pasou a ser Podiobona (1165) pola intervención dos novos frades de santa María. Cando o mosteiro de san Pedro de Montes dominaba na Valdoza e maila Cabreira repoboara San Clemente en 1205 e Noceda da Cabreira en 1149. Por suposto, os señores medievais oficializaban por dereito escrito os nomes das consideradas as súas localidades. Velaí que a medieval Valdoza se convertera en Valdueza na Idade Moderna.

 Certos filólogos pescudan pola fixación de lindeiros lingüísticos na rexión do Bierzo. Incluso desputan polos límites entre o  galego e o leonés entre os ríos Sil e Cúa, ou din que Ponferrada resta fóra da zona galegofalante. Mais é certo que a documentación medieval teima nos topónimos galaicos na vila do Sil, casos de monte do Fabeiro, Quintanela, Compostela, Devesas, Vao, Fontes novas, Sile, Toural, Meraio, Orbanallo, Oza, Cortigueira, Villacideira, Rañadoiro… E escribiron antigamente Pontem Ferratum, Ponsferratus (1131) e Ponteferrata (1178). Agora ben, Ponferrada recorda Ponte+ferrada, en concordancia feminina do galego. En Galicia atopamos semellanzas filolóxicas con Pontevedra e Ponteareas. Por certo, non evolucionou a Puente Fierro en asturleonés. Outro tanto pasou cos topónimos galegos máis lonxanos (Foncebadón e Cruz de Ferro) que non consolidaron as formas leonesas.

Sintomático é o caso da vila de Bembibre. Este topónimo xorde nalgunha documentación medieval coma Benevivere e Bienvivre. Este último semella a intención fracasada do escribán de leonesizar ese termo cun ditongo aberto. Agora ben, hoxe mantén seu Bembibre. Por certo, topónimo mui común en Galicia, en val de Dubra, Viana do Bolo, Taboada, ademais de Bembrive en Vigo e Membibre en Abadín de Lugo. Tamén no século XVIII atopamos escritos co erro Membibre do Bierzo. Algo significará que o termo Bembibre estea tan presente en Galicia e non en terras da chaira castelaoleonesa.

Noutras zonas sabemos de certos irmanamentos toponímicos. Coñecemos O Barco de Valdeorras que nada ten que ver coa existencia dun barco senón cun val grande que alí e abre. Augas enriba, no Bierzo, temos Bárcena do Río e Bárcena da Abadía que semellan ter relación co dito O Barco. Ademais os filólogos insiren nesta dinámica toponímica a Barxela e Barxas, ademais de Barxamaior (A Nogais) e As Barxas (Quiroga). Mentres que Congosto, xunta ao medieval Cubelos, parécese ao Congostra, lugar ben estreito, topónimo abundante en Galicia.  

Outra caraterización dos topónimos é que evolucionan territorialmente. O Bierzo era coñecido como a zona chaira diferente das zonas montañosas periféricas. Sen embargo, a chamada provincia do Bierzo xeneralizou esa denominación até as fronteiras serranas estremeiras. Os pequenos vales do Bierzo ocidental manteñen os seus topónimos territoriais, Fornela, Ancares, A Somoza, O Valcarce ou Aguiar. Abraia o caso de Ancares, que pola intervención política no século XX, estendeu a súa denominación pola veciña terra histórica de Cervantes. No caso da comarca da Cabreira, agora xorde cunha denominación común cando na Idade Moderna estaba dividida en partidos (Cabreira, Odollo, Lousada e Ribeira).

Os historiadores tamén sabemos como coa creación da provincia do Bierzo polos Reis Católicos (ano 1486) este territorio quedou integrado no sistema fiscal da Coroa de Castela. Cando chegaron os recadadores fiscais dende Castela tiveron de facer os censos por tódalas localidades. Nos correspondentes documentos censais xorden os novos nomes das poboaciois. Por suposto, eses oficiais reais foráneos castelanizaron os termos locais porque non lles soaban ben as verbas en galego. Por iso, na documentación castelá do século XVI lemos erros toponímicos como: Barjas, Gestoso, Sotelo, Vega de Valcarcel, Balboa, etc. Asemade o idioma castelao foi o único utilizado pola escrita moderna. Velaí a razón de que os nomes castelanizados fosen tomados coma oficiais co devir secular.

O idioma castelao na Idade Moderna foi utilizado como instrumento de comunicación polos poderes político, económico e relixioso. Así se estableceron relaciois desiguais entre quen ben coñecía a lingua castelá, oral e escrita, e quen a ignoraba, os iletrados, a comunidade galegofalante do Bierzo. As relaciois coa burocracia castelá necesitaban constantemente de intermediarios, procuradores, escribaos e notarios, sempre asalariados. Ante estes oficiais de nada servían os topónimos e andrónimos en galego, todo era castelanizado ante o poder da grafía foránea. Nada se podía reclamar ante un poder monolingüe. Só algúns reclamaron recoñecemento para o galego, casos do frei Martín Sarmiento e pai Feijoo no século XVIII.

O pior de todo é que as situaciois toponímicas discriminatorias continúan en pleno século XXI. Traemos a colación certas imposiciois políticas de hoxe. A Lei do réxime local de Castela e León (1998) obriga a que “la denominación de los municipios habrá de ser en lengua castellana” (art. 24.1). Exemplo abraiante desta intencionalidade política de rematar coas outras linguas minorizadas, caso do galego do Bierzo. Para bater contra desta inxustiza lingüística fai falta o recoñecemento de dereitos idiomáticos á comunidade galegofalante, xa que o Estatuto de Autonomía de Castela e León de hoxe non nos protexe axeitadamente.  

 

O Bierzo, xaneiro de 2026.

http://sites.google.com/site/obierzoxa http://www.facebook.com/xabierlagomestre www.twitter.com/obierzoxa http://www.blogoteca.com/obierzoxa http://obierzoceibe.wordpress.com http://www.ciberirmandade.org/falaceive www.ponferrada.org www.partidodelbierzo.es

NOSO IDIOMA GALEGO ESTREMEIRO.

LIBRO EL BIERZO PROVINCIAL 

NOSO IDIOMA GALEGO ESTREMEIRO,

Por Xabier Lago Mestre.

Recentemente tivo lugar unha Xornada da lingua e da cultura galegas de Asturias na Universidade de Oviedo.  Estaba organizada pola asociación Axuntar de defesa do galego desa provincia. Entre as persoas e coletivos convidados estivemos os galegofalantes do Bierzo, con membros da Escola de gaitas de Vilafranca e Fala Ceibe do Bierzo.

                Na facultade de Filoloxía falouse da problemática do galego de Asturias. Esta lingua está asentada na parte máis ocidental da provincia, na comarca coñecida como Eonavia. Agora ben, non faltaron as queixas polo maltrato que reciben eses falantes galegos por parte dos asturianistas. A primeira ameaza é negar a súa identidade galega, por iso os contrarios din que falan eonaviego cunha normativa lingüística diferente ao galego. Por suposto, os galegofalantes de Asturias ten clarexo o seu idioma. Hai que saber pasar deses poderosos que impoñen linguas e terminoloxías ás minorías. 

                Os tres territorios estremeiros, a saber, Eonavia, O Bierzo e As Portelas da Seabra, temos problemas de identidade porque os asturianos, leoneses e zamoranos non queren recoñecer que falamos o idioma galego dende a Idade Media. Ben sabemos disto os bercianos cos enfrontamentos co leonesismo, político e cultural. Os rexionalismos, asturiano e leonesista, rexeitan que nas súas provincias poida haber outras minorías culturais que cuestionen a súa territorialidade histórica. Exemplos destes ataques sen xeito dos foráneos temos a esgalla no Bierzo. Cando se demandaba ofertar galego nas escolas, o Conceyu Xoven acusaba de imperialismo, colonialismo, imposición lingüística, etc (1999), logo o partido Upl pedíu a eliminación da referencia ao galego no Estatuto de autonomía de Castela e León ou o impago dos profesores de galego (2005), negativa á sinalización bilingüe (2025), etc.

                Para os asturianistas e leonesistas calquera medida de promoción do galego nas comarcas do Eonavia e O Bierzo é un perigo para a súa existencia identitaria rexionalista. O curioso do caso é que hai leonesistas que din defender o seu idioma tradicional fronte aos avances do galego polo Bierzo. Agora ben, muitos deles nin falan leonés ou defenden o leonés do Bierzo sempre dende a capital leonesa. Se entramos en wikipedia podemos ler que na exión do Bierzo hai diversidade de falas leoneses, fornelo, ancarés, patsuezo, buecés (Bembibre), charro (Vilafranca), torenés, cabreirés, etc. todas elas dentro do inconcreto dialeto berciano. Dende logo iso é diversidade lingüística, mais non sei se todos eses falantes estarían por un leonés normativo.

Por certo, os galegofalantes dicimos que o galego tivo recoñecemento legal no Estatuto de autonomía de Castela e León en 1999, mentres que o leonés chegou muito depois no 2007. Ademais o galego podése estudar nos centros escolares dende o 2000, nada disto acontece hoxe co leonés. Estas diferenzas xurídicas e educativas por algo serán. Quizais porque non hai demanda do leonés no Bierzo senón na capital leonesa. Iso sí, os leonesistas, políticos e culturais, dedícanse a atacar aos galegofalantes polo ensino do galego, pola sinalización en galego, porque se oferta galego en Ponferrada, cidade que se atopa no seu territorio leonés, segundo a súa peculiar historiografía e filoloxía. Como eles non conseguen fomentar o seu leonés, tratan de ralentizar o avance do galego polo Bierzo.

O certo é que o galego do Bierzo medra en demandantes no ensino regrado (colexios, institutos e Escola oficial de idiomas). Neste curso 2025-26 chega a 1200 alunos. A isto temos que engadir os estudantes de galego a distancia e por libre, si, foron no curso pasado 640 os bercianos que se presentaron aos exames para obter os títulos de galego Celga, segundo datos oficiais. Convén tamén saber do amplo seguimento da Tvgalega no Bierzo, ademais do resto de medios dixitais que non se poden contabilizar, mais son unha realidade cultural incuestionable. O uso do galego tamén xa está presente nos xornais dixitais do Bierzo. Estes ben saben competir no mercado dixital polos internautas bilingües, mentres que os dixitais monolingües seguen nas dinámicas comunicativas do século pasado.

En fin, apesares dos atrancos dos asturianistas e leonesistas, os galegofalantes do Eonavia e O Bierzo seguimos a resistir na defesa da nosa cultura asoballada. Sentímonos mui orgullosos da nosa luita polo bilingüísmo fronte aos que nos impoñen seu monolingüísmo. Nosoutros fachendosos de falar varias linguas, e estar tan perto do internacional portugués. Por iso sentímonos máis ceibes a nivel cultural e lingüístico. Outros están atados ao seu pasado medieval dentro das súas imaxinarias fronteiras, eles non son quen de evolucionar cara a un mundo global e democrático.

O Bierzo, decembro de 2025.

http://sites.google.com/site/obierzoxa http://www.facebook.com/xabierlagomestre www.twitter.com/obierzoxa http://www.blogoteca.com/obierzoxa http://obierzoceibe.wordpress.com http://www.ciberirmandade.org/falaceive www.ponferrada.org www.partidodelbierzo.es