viernes, febrero 10, 2012

TESTAMENTO DE UN NOBLE MEDIEVAL BERCIANO.


TESTAMENTO DEL NOBLE GARCÍA RODRÍGUEZ DE VALCARCE,
ADELANTADO MAYOR DE GALICIA,
Por Xabier Lago Mestre.

Seguimos con la lectura de documentos medievales que se integran el llamado Cartulario del monasterio de Carracedo. En este caso el testamento del noble García Rodríguez de Valcarce, que fue Adelantado mayor de Galicia. Este cargo de nombramiento real desempeñaba funciones jurisdiccionales. En este caso se trata de su testamento que regula su peculiar relación con el monasterio de Carracedo. El documento tiene la fecha de 23 de septiembre de 1328.

“Sepan quantos este testamento viren, como eu García Rodríguez de Valcarce, adelantado mayor, por el rey en Galicia, sano e con saude, e con todo meu entendemento, qual me lo Deus quiso dar, faso, es establesco meu testamento en esta manera: (…)”. Claramente el noble se declara berciano por su referencia a Valcarce. Varias generaciones de esta familia García Rodríguez estuvieron vinculadas con El Bierzo a través de sus posesiones territoriales en la occidental. A través de la política matrimonial su amplio patrimonio pasó a formar parte del de los condes de Lemos.

Claramente vemos referencias a la lengua gallega en su léxico, vieren, eu, saude, meu entendemento, Deus entre outras palabras más. Seguimos lendo “mando mi alma a Deus, e a Sancta María, e mando suterrar mio corpo e mia capella que eu fis en Sancta María de Carrasedo, e mando y conmigo e mia cama, e a mellor acemellas que trover a dia de meu finamento (…)”. El noble financió parte de la construcción del monasterio a través de su capilla.
“Ytem mando que aquello herdamentos que eu mandey a la mia capella de Carrasedo, que llos tenga o capellán que y diser la misa, e las oras; e o capellán que receba os bienes dellos, e se provea por ellos; e rogo al abade que le faza y decir las oras cada día (…)”. Para hacer la capilla el noble vinculó sus heredamientos concretos, que son administrados por un capellán.

“Iten, mando al monasterio de Carrasedo, aquel heramento que eu comprey en Villafranca de frey Gonzalvo Fernandes, frey della orden de los predicadores, e mando quella aya monasterio de Carrasedo por tal condición, que el abad e el convento día una carta la mays firme que los meus cabeceyros viren que cumpre para que se obliguen a tener en la dita capella enque me eu mando suterrar un capellán que diga cada día missa, e las otras oras canónicas para sempre jamays en la dita capella por mia alma, e de mias mulleres, de que eu soy tenido, e y fougueren enterradas en la dita capella (…)”. Seguimos encontrando palabras gallegas, comprei, mais firme, meus cabeceyros viren, dita capella, eu mando suterrar, sempre xamais, por mia alma, de mias mulleres…

“E otrosy mando al abad, e convento de Carrasedo, quanta herdade eu comprey en Toural, e en Carrasedelo, con aquello alque y avia comprado e ganado. (…) E se algún dellos meus fillos e fillas, e alguna manera contra este testamento, o contra parte del quissier pasar, aya la mia maldición, e quanto lle eu mandar e o meu testamento, que lle non sexa valliosos, e que se torne a los outros meus fillos (…)”. Encontramos dos topónimos bercianos, Toural y Carracedelo, el primero aparece actualmente castellanizado en Toral de los Vados.

Muchos de estos documentos fueron retocados o copiados por los frailes del monasterio ante su deterioro o con intención de favorecer sus intereses, caso de las falsificaciones. En este documento todo parece indicar que también ha sido modificado con posterioridad porque aparece una mezcla de idiomas castellano y gallego. Supongamos que un deteriorado documento medieval es copiado en los siglos posteriores de la Edad Moderna. Pues bien, el fraile que lo copie no utilizará la lengua originaria gallega en una época en que ya no tiene uso en la escritura frente al castellano o simplemente porque no la entiende.

O Bierzo, febreiro de 2012.
http://sites.google.com/site/obierzoxa
http://www.facebook.com/xabierlagomestre
www.twitter.com/obierzoxa
http://www.blogoteca.com/obierzoxa
http://obierzoceibe.wordpress.com
http://www.ciberirmandade.org/falaceive
www.ponferrada.org
www.partidodelbierzo.es
www.todobierzo.com

viernes, febrero 03, 2012

CURSO DE LINGUA GALEGO BERCIANA 1.



CURSO DE LINGUA GALEGA DENDE O BIERZO 1.

por Xabier Lago Mestre,

do colectivo Fala Ceibe do Bierzo.


LOS ARTÍCULOS DETERMINADOS GALEGOS.
Comenzamos este modesto curso de lengua gallega desde El Bierzo con los artículos determinados. Como seguro que conocéis tenemos para los determinados que son para el masculino singular O y para el femenino singular A. Así tenemos los ejemplos siguientes:


A VILA DE CACABELOS, la villa de Cacabelos.
O XARDÍN PÚBLICO DO PLANTIO DE PONFERRADA, el jardín público del Plantía de Ponferrada.
Por supuesto, el artículo determinado concuerda en género y en número con el sustantivo que le acompaña. Veamos más ejemplos clarificadores.
A CASA DE XOANA ESTÁ EN PARANDOES, la casa de Juana está en Parandones.
O CAMIÑO DE SANTIAGO PASA POR MOLINASECA, el Camino de Santiago pasa por Molinaseca.

Aprovechamos la ocasión para comentar que en idioma galego tradicional del Bierzo oeste también se dice CAMÍN, es decir, aparece otra alternativa local del diminutivo –IÑO.
Pasamos a tratar el tema de los plurales de los artículos determinados. Se concretan en OS para el masculino plural y AS para e femenino plural.
OS CASTELOS DO BIERZO SON GRANDES OU PEQUENOS, los castillos del Bierzo son grandes o pequeños.
AS NENAS DE BARXAS SON MOI ALEGRES, las niñas de Barxas son muy alegres.
También podemos encontrar la palabra CATIVAS o CATIVOS, para referirse a las niñas y niños pequeños.

CONTRACCIONES DE LOS ARTÍCULOS DETERMINADOS.
Muchas veces vemos estas contracciones en los escritos en lengua galega. Se concreta en las siguientes formas gramaticales.


DA = DE + A (artículo determinado femenino singular)
A COMARCA DA CABREIRA ESTÁ ENTRE MONTAÑAS, La comarca de A Cabreira está entre montañas.
DO = DE + O (artículo determinado masculino singular).
A REXIÓN DO BIERZO TEN IDENTIDADE PROPIA, la región de El Bierzo tiene identidad propia.
DAS = DE + AS (artículo determinado femenino plural).
AS PORTAS DAS CASAS, las puertas de las casas.
DOS = DE + OS (artículo determinado masculino plural).
AS OPOSICIÓNS DOS CONCELLOS SON POUCAS, las oposiciones de los ayuntamientos osn pocas.


De remate, decir que muchos topónimos en galego-berciano están precedidos por un artículo determinado. Pero han sido castellanizados posteriormente mediante la imposición de un artículo determinado en castellano. Son los casos de: AS MÉDULAS, A VALOUTA, A BAROSA, OS MAZOS, AS ALGUEIRAS entre otros más. Conviene tomar conciencia de estos cambios forzados de nuestra toponimia tradicional galego-berciana.



O Bierzo, febreiro de 2012.
http://sites.google.com/site/obierzoxa








domingo, enero 29, 2012

DANDO UNHA VOLTA POLO BARCO DE VALDEORRAS.




VISITANDO O BARCO DE VALDEORRAS,
Por Xabier Lago Mestre.



Madrugamos en Ponferrada para coller o rexional cara a Galiza. Polo andén principal da estación escasos viaxeiros subimos ao tren. O comboi corre veloz pola chaira berciana, deixando atrás os solitarios apeadeiros, Posada, Viladepaos, Toural e A Barosa. Tras pasar polo chamado Estreito de Covas, circulamos coa compaña do río Sil. Na escura Galiza xorden as luces dos encoros hidráulicos e as estacióis de Quereño, Pumares, Sobradelo, para chegar finalmente ao noso destino, O Barco, capital de Valdeorras.

Baixamos ao baleiro andén ferroviario. Aínda é de noite. Por sorte, está aberta a cantina da estación. Pedimos un cafétiño quente. Para pasar o rato, collemos La Voz, e lemos sobre os problemas sanitarios do hospital comarcal. No alto da parede, os sons da TVG mestúranse coa conversa dos clientes que falan das súas cuitas. Amablemente, a cantineira achégase para ofrecer un trozo de roncón, benvido sexa!.


Por fin amence na vila barquense. Saímos do pequeño bar para camiñar polas solitarias rúas. Tomamos a avenida Marcelino Suárez, en pleno centro, e dirixímonos cara ao leste, na procura dos primeiros raios do sol que saen tralas montañas que nos bordean. Cruzamos a nova ponte para achegarnos á Casa Grande de Viloria. A súa fachada principal loce especialmente por mor das tenues farolas. Este pazo ten tamén un magnífico xardín interno con grandes árbores que agora ten un carácter público. Notamos que este espazo de lecer tivo moito aproveitamento este venres pasado porque xorde con bastante basura (bolsas, latas…). Tras tirar varias fotos damos marcha atrás.


Voltamos á dita ponte principal e atopamos un estribo da antiga ponte, derrubada por unha riada. Segundo un letreiro, a antiga ponte inaugurouse no ano 1902 como parte da estrada Ponferrada a Ourense. Pero o 27 de decembro de 1959, ás 18.50 horas, derrubouse por unha chea do Sil. Desa desfeita consérvase o estribo esquerdo, que agora é un bo miradoiro fluvial. Cercana atopamos unha curiosa pintada a prol do Bierzo Galego.


POLA ZONA VELLA DO BARCO.
Tras cruzar de novo o río, xa no Barco, metémonos pola rúa San Roque, que foi moi importante daquela pola súa actividade comercial. Aínda conserva pequeñas e fermosas casonas de fidalgos que paga a pena fotografar para o recordó. Nesta zona vella atopamos a baixada para un embarcadoiro que axudaba a pasar para as poboacióis da outra beira, agora xa hai unha nova pasarela peonil.


Chegamos á praza Maior con casas dos burgueses barquenses, presidida pola igrexa parroquial. Dende eiquí tiramos para o Malecón, lugar preferido para o esparcemento dos veciños e forasteiros. Cercana está a Casa da Cultura e diversos bares. Hai praia fluvial onde sofocar os calores do verán galego. Se hai tempo paga a pena facer todo o paseo pola beira do río Sil e desfrutar das vistas e do rumor das augas.


Xa no final do paseo fluvial, voltamos para o centro, pasamos preto de colexios e institutos públicos e do hospital comarcal. Collemos pola avenida Conde de Fenosa. A zona comercial vai collendo vida de compras do sábado. O Barco atrae xente dos concellos veciños que baixan á vila a mercar xa que ten claro carácter comarcal. Chegamos ata o Mercado de Abastos e, de seguido para a Casa do Concello, onde xorde o impresionante edificio. Tras atopar a libraría Murciego, observamos os libros do seu escaparate, onde contemplamos libros do Instituto de Estudos Valdeorreses. Por suposto, entramos para consultar os seus exemplares, por se algún deles fai referencia sobre o noso Bierzo. A amabilidade dos barquense no comercio non ten comparación.


ROTEIRO POLA CONTORNA.
O Barco está moi ben pero non se pode pasar por alto a súa contorna. Así temos varios roteiros turísticos para desfrutar da paisaxe e dos pobos cercanos. Se tomamos a chamada rota Monumental, podemos chegar á vila do Castro. A súa Casa Grande dos Flórez (1630) xorde cunha fachada de seis arcos de pedra vermella. Incluso O Castro foi cabeceira da xurisdición de Valdeorras. Seguindo esta rota chegamos ao mosteiro de Xagoaza. Na portada vemos a cruz da Orde de San Xoán de Xerusalén, monxes hospitalarios, pertencetes á Encomenda de Quiroga que tiveron este priorato, chamado popularmente mosteiro. Hoxe, restaurado, acolle unha moderna adega de viños godello. O edificio ten un claustro con galerías de madeira, mentres que a súa igrexa conserva pinturas do século XVI.


Por suposto, hai que recomendar outras rotas alternativas. A do Serro, por Vilobal, Entoma, e Xirimil, duns 10 quilómetros de percorrido. Outra caminata, chamada do Camiño Real, vai por Entoma, A Veiga de Cascallá e Alto de Xirimil. A rota polas Penas Marías, polo norte, xorde por Vilanova, Reporicelo, Outarelo. Mentres que o camín pola Serra do Eixe é a máis longa, sobre os 23 quilómetros, polo sur, cruza por Alixo, Domiz, Candeda, Campo dos Cairos e Alixo. Haberá outra ocasión para relatar polo miúdo estas rotas rurais que parten e chegan á capital barquense.


O Bierzo, febreiro de 2012.
http://sites.google.com/site/obierzoxa












sábado, enero 28, 2012

FUERZAS DE LOS CONDES DE LEMOS EN OS ANCARES BERCIANOS.



FUERZAS DE LOS CONDES CONTRA

EL MONASTERIO DE SANTO ANDRÉS DE ESPIÑAREDA.

por Xabier Lago Mestre.



Seguimos con la relación de intervenciones y fuerzas de los condes de Lemos en la región de El Bierzo, en este caso nos centramos en las tierras del monasterio de San Andrés de Espinareda. La escasa documentación conservada de dicho centro monástico nos ofrece información interesante sobre la conflictividad señorial. Según la historiadora María Carmen Rodríguez González, los vasallos no quieren pagar maravedís que les exige el conde de Lemos y no acuden al llamamiento del notario que les exige los pagos. “En Veiga apareció Digo Pérez, notario, e dixo que algunas personas que oy fasta ora de terçia lle pagasen çiertos maravedís por algunas prendas que tomara por los maravedís del señor conde en el vale de Ancares e él lles dexara las dichas prendas e ellos quedaran delle traer los maravedís deste lugar oy (…) e por quanto non paresçieron ni lo pagaran dixo que protestava sobre ellos todos los males e dapnos e costos (…)”. Seguro que el ambiente de revueltas irmandiño galego tuvo su influencia en esta resistencia social berciana a los pagos señoriales.



Otro tanto acontece, en abril de 1467, con las reticencias al pago, por parte de vecinos de la aldea de Sésamo, por heredades y prados del conde de Lemos que ellos tenían. Finalmente, la presión señorial logra que los vasallos bercianos paguen las deudas de varios años. La historiadora citada se refiere a los “atropellos nobiliarios” y a que la “actitud de resistencia la mantuvieron los hombres de Ancares contra el temible conde de Lemos”. Ante esta situación conflictiva, los vasallos acudían ante el poder judicial de la época, pero sus oficiales estaban totalmente mediatizados y controlados por los señores feudales. En este sentido, leemos este documento clarificador, en el que el juez de tierra, Diego Ares, delega su poder en Fernando de Robres, morador de Veiga de Espiñareda, “e vos doy poder cumplido segund que lo yo he del señor abbad del monasterio de S. Andrés, e segund que mejor puedo e devo. E eso mesmo para las cosas que fueran servicios de nuestro sennor el conde de Lemos cuotar e fazer asi como yo mesmo (…)”. El texto deja claro que el servicio judicial se presta a los dos señores de la zona, el abad de Espinareda y el conde de Lemos.



A MENTALIDADE IRMANDIÑA NOS ANCARES BERCIANOS.
La dinámica conflictiva entre señores y vasallos se agudiza en la segunda mitad del siglo XV. En la región berciana detectamos indicios de esta situación a través de la documentación monástica. Así, en febrero de 1467, Diego Ares, vecino de Veiga de Espiñareda, y juez de tierra de San Andrés, requiere al obispo de Astorga para que “venga o envíen poner recabdo e guardar el su Castelo Ancares (…)”. Desde los castillos se ejercía el poder señorial, caso de la justicia, apresamientos, cárcel, ejecuciones, recaudación de tributos y demás. Frente a la injusta política señorial, los hombres buenos de Ancares rechazan hacer los pagos señoriales, y alegan que “la dicha casa e Castelo de Ancares que más estava e estoviera para dapno e destroiçion de la terra que non para defensión ni provecho. E lo que levaran los otros que troxieran la casa que fuera levado por forçia e contra derecho (…)”. Está claro en este relato la mentalidad justiciera y rebelde irmandiña gallego-berciana.



En época de la revolución irmandiña galega (1467) encontramos referencias bercianas. Los señores feudales bercianos reaccionan ante esta movilización popular. El abad de Espinareda convoca al concejo, juez y hombres buenos de la tierra para decirles que los defendía y prohibirles entrar en la hermadad sin su permiso, “presto era de faser e dar licencia para todas las cosas que fuesen servisyo de Dios e de nuestro señor el rey e de su monasterio e del serñor conde de Lemos. Et enotra manera que non consentía en cosa que fesyesen (…)”. El monasterio fundamenta su política señorial en base a la superestructura ideológica (Dios-religión-monasterio, rey-corona y conde de Lemos). La propaganda señorial intenta sofocar la posible revuelta irmandiña vecina.



La investigadora María Carmen insiste en la participación berciana en la revolución irmandiña galega. La Hermandad estaba integrada por alcaldes y cuadrilleros. Los concejos bercianos alegan para su participación irmandiña que “por quanto los quadrilleros los chamaron e eles vinieran por servicio de la hermandad e a su chamo, que protestavan sobre ellos las costas e dannos fechos e por faser (…)”. Incluso encuentra un documento en donde se indica la presentación voluntaria de una niña a un cuadrillero de la hermandad, “e dixo que ninguno no lles feziese sin razón so pena de dos mil maravedís salvo demandarlas en derecho (…)”. Según la historiadora, “la función protectora de la hermandad, su actitud justiciera y el propósito de defenderse por parte de los hermanados aparecen aquí claramente manifestados”.



A pesar de los intentos del poder señorial por contrarrestar la influencia irmandina en El Bierzo, lo cierto es poco a poco van apareciendo testimonios de la colaboración local con los irmandiños, como así ya hemos indicado en artículos anteriores.

O Bierzo, xaneiro de 2012.
http://sites.google.com/site/obierzoxa









martes, enero 24, 2012

IMPOSICIÓN ONOMÁSTICA EN CASTELÁN




IMPOSICIÓN DA LINGUA CASTELÁ
NA ONOMÁSTICA GALEGO-BERCIANA
,
Por Xabier Lago Mestre.





Moitos asumimos con normalidade os nosos nomes e apelidos porque nacemos con eles, trala decisión dos nosos país, e a correspondente inscrición no rexistro civil. Agora hai unha dinámica democrática de elección e modificación dos nomes propios, algo que foi excepcional en tempos anteriores. Neste artigo faremos mención a esa peculiar intervención administrativa histórica que forzaba a imposición da onomástica.



A ACTUACIÓN REXISTRAL DOS PÁRROCOS.
Os párrocos que exercían na provincia do Bierzo, durante o chamado Antigo Réxime (séculos XVI ao XVIII), foron adoutrinados nos seminarios do bispado de Astorga. Por suposto, os seus estudos realizábanse en latín e castelán. A preocupación eclesiástica pola lingua galega dos fregueses bercianos era nula. O galego non tiña ningún valor relixioso, considerado como fala popular ou dialecto menor, propio da poboación inculta e pagana. Cando os novos párrocos chegaban ás aldeas e vilas bercianas tiñan que enfrontarse coa problemática do bilingüismo.



Nas parroquias levábase a cabo o rexistro dos bautizos, casamentos e mortes. No caso dos nacementos, os curas tomaban a iniciativa á hora de poñer os nomes. Así, o santo do día moitas veces era asignado como nome do bautizado. Os pais buscaban a protección do santo do día para o seu fillo ou filla nacida ao darle o seu nome. E os curas, coa utilización dos nomes de santos procuraban o doutrinamento dos seus fregueses mediante o uso e fomento do santoral cristiano. Normal que a meirande parte dos nomes das persoas estean cheas de santos, Ana, María, Xosé, Pedro, Lucas e demais onomástica relixiosa.



A Igrexa lexislou a favor da onomástica claramente relixiosa. Temos o exemplo do sínodo ourensán, celebrado nos anos 1543 e 1544, onde se mandaba que se pusexen eses nomes, “cuando baptizardes (…) ponedles los nombres de sanctos e sanctas que están en el cielo, porque se les deis por abogados, e no Héctor ni Roldán, ni otros que habéis acostombrado a les poner (…)”.




Outra situación era a derivada da elecíón como nomes dos patrois das poboacióis. Así, no caso da Ponferrada era frecuente o nome da patroa, a virxe da Encina, para calquera neniña nacida nesta vila. O mesmo acontece coa virxe das Angustias de Cacabelos. Por último, tamén se escollía o santo principal do mes. Por xaneiro, san Sebastián, por marzo, san Xosé, por xuño, san Xoán e san Pedro, por xullo, santa Ana, santa Marta e santa Isabel, etcétera.



O historiador Bartolomé Bennasar incide neste tema da onomástica feminina de carácter relixioso. “En el siglo XVI los nombres de las mujeres españolas eran los de otros países cristianos. Al llegarse al XVIII, sin embargo, se operó una mutación, y ahora los nombres se referían casi todos a algún santuario de la Virgen. Se habían convertido en (María del, de la o de los) Encarnación, Visitación, Concepción, Esperanza, Angustias, Dolores, Amparo, Rocío, Montserrat y así sucesivamente (…)”. A ideoloxía relixiosa queda clara na onomástica feminina por mor da propaganda mariana.



Os párrocos tiñan todos os poderes á hora de elixir o nome dos seus fregueses e ben podían influír na decisión final dos pais. Os ditos poderes concrétanse no xerárquico (xefe da comunidade), simbólico, relixioso (intercede entre terra e ceo), e oficial administrativo (dos rexistros de bautizos, casamentos e mortes). ¡Como para non facerlle caso nas súas sabias decisióis! Está en xogo ir ao ceo ou ao inferno.



Poderá dicirse calquera opinión, pero se o pobo berciano do occidente rexional falaba galego o lóxico era respectar esta lingua tradicional, sexa por parte dos párrocos, alcaldes ou recadadores de impostos reais. Outra actuación contraria ao galego hai que cualificala de imposición cultural e lingüística.



OS ALCUMES (APODOS OU MOTES).
A utilización dos alcumes ou motes polas poboacióis locais do Bierzo, nas aldeas e vilas, entendemos que ten un componente de rebeldía social fronte á imposición legal e administrativa exercida polos oficiais dos rexistros tanto parroquiais coma civís á hora de fixar os nomes oficiais das persoas. Reacción social cara a uns nomes xeneralizados e comúns doutras moitas persoas (Pedro, Xoán, Lois, Xosé…) que vivían en territorios lonxanos.



O alcume individualiza á persoa ou á familia (porque pode afectar aos descendentes) na súa comunidade local. Resulta unha forma de recoñecemento social fronte a imposicióis onomásticas alleas comentadas. A asignación de alcumes veñen a conto de traballos profesionais (crebabanzaos, carpinteiro, ferreiro…), personalidade (coitao, valentes, retranca, raposo…), defetos físicos (manco, torto, virollo…) e demais. Por suposto, que ás veces algún deses alcumes podían resultar ofensivos ou xocosos nos seus inicios por mor do feito orixe da súa asignación colectiva. Dicir tamén que os alcumes sempre viñan acompañados do artigo determinado en sinal asimilación e apropiación social, recoñecemento colectivo, cercanía, afectividade, etc.



RESPECTO ONOMÁSTICO AOS SEÑORES XURISDICIONAIS.
A meirande parte dos vasalos bercianos tiñan un señor xurisdicional, laico (marqueses de Vilafranca, condes de Alba de Liste en Bembibre…), eclesiástico (catedral de Santiago en Cacabelos, bispado de Lugo ou Astorga…) ou monástico (Espiñareda, Montes, Carracedo…), fronte á minoría das zonas reguengas (Ponferrada, Val de Ancares…). Por suposto, un sinal de respecto cara aos seus señores foi poñer o nome destes aos fillos dos seus vasalos. Caso dos Pedro e Rodrigo, condes de Lemos, que dominaron a rexión do Bierzo no século XV. Tratábase de gañar con esta actitude paternalista favores presentes e futuros dos seus señores como xesto de fiel servidor.



O Bierzo, xaneiro de 2012.
http://sites.google.com/site/obierzoxa
















viernes, enero 20, 2012

A REVISTA CULTURAL XARMENTA NAS RÚAS.



NUEVO NÚMERO DA REVISTA XARMENTA.
Por Xabier Lago Mestre.





Recentemente celebráronse as xornadas de estudo e debate sobre o escritor berciano Antonio Ferández e Morales. As ditas xornadas celebráronse en Cacabelos e Ponferrada, organizadas por la Escola Fermín Penzol da cidade marítima de Vigo. Entre relatorios, debates ofrendas, xantares e charlas houbo tempo para presentar o número 5 da revista Xarmenta, da asociación cultural berciana da Lingua galega.




A revista cultural nesta edición fai un monográfico sobre o escritor cacabelense, Antonio Fernández e Morales, o cal publicou os Ensaios poéticos en dialecto berciano en 1861, que comparte coa xeira do Rexurdimento Galego, cos grandes como Pondal, Rosalía, Curros e demais persoeiros. Así pois, neste ano cúmprese o 150 aniversario da publicación dos ditos Ensaios Poéticos, polo que se pretende a sua rehabilitación social, tanto no Bierzo coma na Galiza.




Entre os diversos traballos salientamos o de Xosé Henrique Costas, titulado O rostro do fantasma, onde describe polo miúdo os pasos dados para atopar unha imaxe do nosos escritor berciano. Pola súa banda, o escritor Anxo Angueira dános a súa sensible visión do noso personaxe literario. Anxo foi o autor dun precioso relatorio durante as ditas xornadas, onde analizó profundamente a presencia do berciano no sistema literario galego.




Aproveitando as xornadas bercianas, houbo tempo para elaborar unhas Cantigas Bercianas, segundo texto de Antonio Fernández e Morales, que houbo oportunidade de escoitar no teatro Bergidum, coa compaña da banada da Cidade de Ponferrada.




Outros artigos da revista insiren a Fernández Morales na súa época, caso do historiador José Antonio Balboa de Paz. Mentres que o gaiteiro Héctor Silveiro fai referencia na súa escrita no aproveitamente pedagóxico de Fernández Morales nas escolas con oferta de idioma galego. Interesante é o traballo de Xabier Ron, sobre a “Presenza dos trovadores e xograres da lírica galego-portuguesa no Bierzo.




Remata a revista coa relación de actividades anuales. Agora ben, botamos de menos que a publicación non teña páxina web para divulgar estes traballos na internet, o que lle resta efectividade social e cultural. Agardamos que en futuros número este erro sexa subsanado.



O Bierzo, xaneiro de 2011.










domingo, enero 08, 2012

CRONICA SUBXECTIVA DO CONGRESO BERCIANISTA








CRONICA SUBXECTIVA DO CONGRESO BERCIANISTA (7.1.2012),
polo militante bercianeiro Xabier Lago Mestre.

Os partidos políticos son estruturas de poder nas que os militantes temos que loitar polo recoñecemento dos nosos dereitos porque a organización procura o seu reforzamento ideolóxico e funcional ante calquera proposta de cambio. Os que temos alguna experiencia nestas dinámicas políticas buscamos as nosas estatexias de cambio, sabendo ben das resistencias políticas internas por parte dos órganos de poder consolidados.

O TEMA LINGÜÍSTICO ENCENDE O DEBATE.
Neste contexto político que comentamos, no recente XX Congreso do partido do Bierzo, tratamos de protexer as demandas do sector galegueiro da militancia e dunha parte dos bercianos. Velaí a razón da presentación de varias propostas de modificación dos Estatutos do partido. En principio pode parecer normal que nun partido se favoreza o recoñecemento de novos dereitos dos militantes. Todo o que sexa protexer máis aos militantes fronte aos órganos de poder do partido, benvido sexa!, podemos ben pensar. Pois sorpresa, a maior polémica, a máis dura verbarmente, chegou á hora de recoñecer o uso do idioma galego polos militantes no partido. Non fai falta ser moi espabilado para saber que a maioría está en contra do uso político interno do noso outro idioma. Nun partido pequeno todos nos coñecemos. Ben, ante a necesidade de argumentar o voto contrario cara o galego, pois hai que recorrer aos prexuízos, que se estou casado cunha galega pero… que se me gusta moito Galiza pero… que se son galego de nacemento pero… que se falemos castelán que é a lingua de España e non caíamos en nacionalismos… o galego fálase no Bierzo oeste e punto. Demasiada polémica para un partido bercianista. Chega o momento de estoupar, un dos asistentes remata con… estou farto de tanto debate lingüístico cando a min non me interesa para nada este tema, en palabras sinceiras. Ante esta actitude provocadora da maioría, houbo que presionar doutro xeito non verbal, cun chisco de teatralidade, recollida de papeis e peche do computador persoal da mesa, nun intento de forzada retirada.




Finalmente, tralo quente debate polo recoñecemento de novos dereitos para os militantes conseguimos a aprobación destas dúas resolucióis de modificación dos Estatutos do partido, no artigo 11, de dereitos dos afiliados. “11.9. Os militantes teñen dereito a expresar a súa opinión a título persoal en calquera medio de comunicación, interno ou externo, indicando, se así o queren, que son militantes do partido” e “11.10. Dereito a poder falar en calquera lingua do Bierzo recoñecida legalmente, en órganos de goberno, previa documentación bilingüe salvo en medios de comunicación”. A pesar de que a redación poida non ser todo o acertada posible, hai que recoñecer un dobre avance no reforzamento dos dereitos dos afiliados, nos temas da liberade de expresión e do uso político do galego. Os galegofalantes teñamos en conta que debemos loitar acotío polo recoñecemento social e institucional dos nosos dereitos lingüísticos. Para pechar este tema, recordamos as insistentes palabras dun dirixente do partido que nos retrucaba, “esas non son formas”, e nós dicimos, que fácil é falar así cando estás no alto do poder e non tes necesitade de defender os teus dereitos lingüísticos minoritarios.




CORRENTES DE OPINIÓN BAIXO CONTROL.
A chegada ao partido dunha nova e grande corrente de opinión socialista supón a regulación de todas as que poida haber. Quedou aprobado o regulamento de funcionamento das ocrrentes de opinión do pb. Consecuencias inmediatas, a necesidade dun rexistro, e tamén “as correntes de opinión deberán levar un rexistro contable das achegas que reciban, así como o pago de cotas dos seus integrantes no partido, de dichos rexistro, a Comisión Executiva do partido poderá requirir un informe (…)” (art.9). ¿Alguén confía en que estes controis van favorecer a proliferación das correntes de opinión ou todo o contrario?. As estruturas de poder do partido só buscan máis control interno e menos participación militante.




O RELATORIO POLÍTICO INACABADO.
O partido leva anos detrás do chamado Libro branco, algo semellante temos agora co relatorio político. Por suposto, o noso voto final sobre este texto foi a abstención ¿razón?, non houbo debate deste importante documento por falta de tempo. Un bo amigo militante teimou en saber a nosa opinión sobre o documento. Pois ben, somos cumpridores das nosas promesas e temos a obriga de dicir algo por enriba pois son moitos folios que ler e analizar, quizais demasiados.





O Bierzo é unha rexión, segundo o documento, abandónase a reclamación provincialista. Hai unha abundante fundamentación histórica, cultural, territorial e demográfica sobre O Bierzo. Nesta primeira parte xorde o apartado con referencia á “pluralidade cultural e lingüística do Bierzo fronte ao uniformismo mesetario”. Pero xa temos visto as resistencias do partido cando alguén trata de acadar un recoñecemento político para o idioma galego. O texto comentado insiste en demandar máis autonomía para a rexión do Bierzo, a través dunha lei autonómica, deixando de lado a reclamación dunha nova Comunidade Autónoma. O relatorio político continúa coa crítica para as deputacióis, mancomunidades e provincias. O Bierzo autónomo vai vir da mán do Consello Xeral do Bierzo.



Tamén se indica a “desaparición do problema anexionista galego, leonés o castelán”. Isto vén a conto do novo discurso político que rexeita a anterior proposta a prol da decisión popular, mediante referendo, respecto á libre e democrática pertenza territorial a outra comunidade autónoma viciña. Queda claro que “O Bierzo non é asturiano, galego ou castelán, é berciano”. Pero a realidade é que hoxe está integrado na provincia de León e na Comunidade Autónoma de Castela e León. Os bercianos xa non temos apoio político bercianista para decidir en que Comunidade Autónona queremos integrarnos. Este intento por pechar a vía anexionista viciña resulta moi contraditorio cando o partido insiste no tema da integridad territorial da rexión do Bierzo, onde se inclúe a comarca de Valdeorras.


O CAMBIO IDEOLÓXICO DO PARTIDO DO BIERZO.
A segunda gran parte da ponencia política refirese parcialmente á ordenación territorial da rexión. Xorden titulares como ”rede de ciudades (…) capital do Bierzo (…) áreas metropolitanas (…) concellos. Botamos de menos a presencia das nosas históricas xuntas veciñais ou a articulación institucional das comarcas da rexión do Bierzo.




Procúrase un maior protagonismo das políticas sociais (mulleres, mocidade…). Non pode faltar o apuntamento sobre as novas tecnoloxías da información, “Comunicación, mellorar as canles de comunicación que nos permiten avanzar, na mellor maneira posible, as nosas mensaxes ao público. É mester revisar e adaptar a comunicación de forma bidireccional, tanto entre os colectivos verticais e transversais na región e o Consello Político do partido (…)”. Canto lle queda ao partido por facer neste tema, páxina web, blogues, redes sociais… para achegarse aos internautas bercianos de xeito directo sen a intermediación dos medios de comunicación tradicionais (xornais, tv, radios…). Segue habendo medo institucional a abrir o partido á participación social e mediática porque ameazan a excesiva formalización procedimental. Neste sentido, como noutros tantos partidos, o pb non interpreta ben as protestas das rúas do movemento 15M de profundación democrática.



O cambio ideolóxico reafírmase nas últimas páxinas de xeito sorprendete. Lemos referencias como “o partido do Bierzo é esencialmente un partido que ten como base fundamental a loita pola independencia rexional e dos pobos do Bierzo (…)”, “o partido do Bierzo ten como obxectivo fundamental a consecución dunha socieade sen clases (…)”, “o partido do Bierzo cre que non é admisible, atendendo ás propias esixencias teóricas do socialismo, que ninguna concepción o partido que a representa se considere protagonista exclusivo y excluínte da súa teoría e práctica, pois o socialismo admite diversas tendencias compatibles entre si”, “o pb considera que a sociedade socialista é inseparable da abolición da propieade privada dos medios de produción (…)”, “a concreción do punto anterior esixe precisar que el pb estima que a socialización deber abranguer os medios de produción nos distintos sectores da economía: agrario, industrial e de servizos (…)”. Non seguimos con textos de clara ideoloxía socialista e quizais menos socialdemócrata. Como non houbo debate non se pode confirmar. Clara ideoloxía de esquerdas no antiimperialismo, Unión Europea antimercantilista, separación Igrexa-estado, autodeterminación dos pobos de España, enseñanza pública, laica e gratuíta, planifiación económica democrática, sanidade como dereito social, socialización do solo urbano, socialización agraria, política económica social, etc. En fin, un amplo traballo neste relatorio político que hai que agradecer aos relatores do pb.

















sábado, diciembre 31, 2011

O GALEGO DO BIERZO TEN FUTURO NA INTERNET



O GALEGO NA INTERNET TEN FUTURO TAMÉN,
Por Xabier Lago Mestre.


O noso idioma galego loita acotío por ter o seu posto na internet. Nesta arañeira procúrase ofrecer informacióis axeitadas e interesantes para a ampla audiencia rexional, nacional e internacional. Por suposto, son os internautas da Galiza os que teñen un protagonismo especial no fomento do noso idioma estremeiro. Dende O Bierzo tamén intentamos achegar o noso gran de area con moito esforzo individual e colectivo.


INFORMANDO EN GALEGO DENDE O BIERZO.
Non se pode negar que a presenza do galego na internet berciana aínda causa sorpresa por uns e, en menor medida, tamén rexeito doutros. Os prexuízos antigalegos seguen presentes nun sector da poboación berciana. Prexuízos que tardarán en desaparecer porque a presenza do galego nas novas tecnoloxías supón unha novidade difícil de asumir aínda.


O GALEGO ENTRA NOS FOGARES DE NOVO.
Paga a pena reflexionar sobre o que provoca a nova entrada do galego nas casas a través das novas tecnoloxías da información. O desprestixiado galego, rural e labrego, agora entra sen permiso nos computadores dos bercianos e dos internautas en xeral. Non pode ser! Dirán moitos e moitas. Quen lle deu permiso?.


Temos que seguir a xogar con esta actual dinámica internauta que posibilita que o galego do Bierzo entre nas casas. Non será doado asumir esta nova realidade postmoderna. Por iso o rexeito de moitos. Agora ben, hai que aproveitar estas portas abertas para dar unha boa impresión aos castelánfalantes que non acollen sen querelo.


QUE O GALEGO ENTRE POLOS OLLOS.
Internet posibilita que o galego chegue máis lonxe e a máis cidadáns. Teñamos pois a habilidade para ofrecer unha boa pegada inicial aos que reciben a nosa lingua. Neste sentido utilizamos a estratexia de ofrecer unha primera imaxe positiva e fermosa do galego. Se o noso idioma entra polos ollos de moitos internautas que descoñecen o galego, que reciban un impacto visutal moi bo e abraiante que non poidan rexeitar.


Ofrecemos galego e imaxe que axuda a asimilar a sorpresa inicial ante unha mensaxe en un idioma desprestixiado que quizais non sexa do agrado de todos. A imaxe, unha vez vista, resulta difícil de rexeitar. E que acontece se repetimos esas boas mensaxes en galego de xeito reiterado?. Coidamos que esas mensaxes periódicas van sendo asumidas parcialmente polos castelanfalantes. Co tempo o rexeito trócase, en moitos casos, por tolerancia en outra fase. Tolerancia non quere dicir que lean ou escriban en galego, simplemente que xa non se molestan en borrar as informacióis galegueiras. Así pois, o galego escrito xa non lles molesta tanto. Nunha fase futura quizais incluso fagan o esforzó de ler en galego, que xa é bastante para comezar, non si?.


DAMOS UNHA IMAXE FERMOSIÑA.
Hai que vencellas as imaxes galegueiras con temas de interese berciano, casos das tradicióis, turismo rural, fotos antigas, fala popular, arquitectura labrega, toponimia, costumes etnográficas, etc. Que o galego acompañe fotos de interese social é básico. Outro tema é axudar a tomar conciencia colectiva da represión ou coerción que o galego sufriu, por ejemplo durante a época da ditadura franquista, prohibición do ensino galego, falta de oficialidade histórica dos idiomas rexionais, etc. Hai que espertar as conciencias individuais e colectivas, tendo moi claro que estes procesos duran moito tempo e os resultados a curto prazo escasean.


Incluso comentamos que utilizando o galego na internet tamén ofrecemos léxico e sons propios deste idioma. Se un castelanfalante fai o esforzó por ler a palabra VILAFRANCA DO BIERZO, ou por escoitar un viedo galegueiro Forzamos a súa pronuncia galegueira, mentalmente ou coa súa voz. A repetición visual de palabras galegas favorecen a súa asimilación paulatina polos seus potenciais lectores, quizais algúns destes poidan ser neofalantes galegos. Non perdamos pois a esperanza.


O DEBATE DIALÉCTICO SEMPRE FAVORECE O GALEGO.
A presenza do galego na internet obriga aos seus usuarios a debater cos castelanfalantes que rexeitan este idioma. Estas polémicas non soen ser pacíficas porque a mentalidade prexuiceira non deixa razoar ben aos opositores. Os argumentos bilingües priman sempre sobre os que rexeitan o galego. Máis pronto que tarde os opositores recúan ante a argumentación bilingüe. Temos que saber ter paciencia e non perder as formas ante as ofensas que non tardan en chegar, como dicimos, pola falta de razoamento axeitado. A boa estratexia galegueira serve para defenderse ante os contrarios pero tamén ante os que están caladiños, á espreita. Estes tamén participan no xogo dialéctico, hai que telo en conta e pensar en eles, no momento de non perder as formas. Podes convencer, pero se perdes as formas, estás derrotado, non deixes que esto pase pois serás mirado con lupa.


Opinamos que os escritos bilingües son máis modernos que un monolingüismo castelán caduco e trasnoitado. O bilingüismo é un valor social en alza. Hai que aproveitarse das nosas mellores posibilidades lingüísticas. Ademais, esa comunicación galegueira que nos une con Portugal e Brasil é outro punto ao noso favor. Quen pode dar máis!


O Bierzo, xaneiro de 2012.
www.obierzoceibe.blogspot.com
http://www.todobierzo.com/






viernes, diciembre 30, 2011

VIDEO DO ALUNADO BERCIANO APRENDENDO GALEGO







VIDEO DO ALUNADO BERCIANO APRENDENDO
GALEGO NAS ESCOLAS DA REXIÓN,

http://www.youtube.com/watch?v=kqSxEi7NxCo&feature=related



O Bierzo, decembro de 2011.
http://sites.google.com/site/obierzoxa
http://www.facebook.com/xabierlagomestre
www.twitter.com/obierzoxa
http://www.blogoteca.com/obierzoxa
http://obierzoceibe.wordpress.com
http://www.ciberirmandade.org/falaceive
www.ponferrada.org
www.partidodelbierzo.es
www.todobierzo.com

jueves, diciembre 29, 2011

DEIXA ENTRAR A LINGUA GALEGA

martes, diciembre 27, 2011

NUEVO CENTRO BERCIANISTA EN PONFERRADA









INAUGURACIÓN DE
UN NUEVO CENTRO BERCIANISTA
EN LA CIUDAD DE PONFERRADA.

Por fin, después de unos meses de intenso trabajo, se inaugura el jueves 29 de diciembre a partir de las 20:30 horas "La Casa de El Bierzo 1821", cafetería-cervecería situada en la Calle Ave María Nº 5 bajo de Ponferrada (La paralela a la Avenida de España). Estais todos intivitad@s

O Bierzo, decembro de 2011.
http://www.obierzoceibe.blogspot.com/
http://sites.google.com/site/obierzoxa
http://www.facebook.com/xabierlagomestre
www.twitter.com/obierzoxa
http://www.blogoteca.com/obierzoxa
http://obierzoceibe.wordpress.com
http://www.ciberirmandade.org/falaceive
www.ponferrada.org
http://www.partidodelbierzo.es/




sábado, diciembre 24, 2011

FELIZ ANINOVO 2012 E ILUSIÓN PARA OS GALEGOFALANTES

sábado, diciembre 17, 2011

TOPONIMIA TERRITORIALIZADA DE EL BIERZO.



TOPONIMIA TERRITORIALIZADA DE LA REGIÓN BERCIANA,
Por Xabier Lago Mestre.



La toponimia territorial referida a amplias zonas (comarca, región, partido…) tiene un complejo desarrollo histórico. Las poblaciones respectivas toman conciencia colectiva de sus propios espacios geográficos de convivencia social, económica o religiosa. Por otra parte, los centros de poder (corona, señoríos laicos o eclesiásticos, monásticos, concejos…) delimitaron sus territorios dependientes (jurisdicciones) forzando también la conciencia colectiva de sus habitantes (vasallos, solariegos, vecinos…) frente a otras zonas lindantes. Esta peculiar política territorial, dirigida por los poderes señoriales o comunidades locales, procuraba dividir la unidad productiva de las clases dependientes bercianas (jornaleros, labregos, artesanos…), e incluso enfrentarlas entre sí (posesión de las producciones agrarias, ganaderas y forestales, delimitación de terrenos comunales…).


Veremos seguidamente algunos ejemplos toponímicos referidos a la región berciana. Entre ellos Os Ancares, O Bierzo, Cornatelo, A Cabreira, A Somoza…


DE ANCARES A OS ANCARES.
Galiza y O Bierzo compartimos un espacio territorial conocido como Os Ancares. En nuestra región existe el Val de Ancares, que siempre se diferenció de los otros valles vecinos de Fornela, Burbia, Valcarce o Aguiar. La existencia de estos valles favoreció la formación de jurisdicciones diversas. Así aconteció con el Real Valle de Ancares dependiente de la Corona, los territorios dependientes del monasterio de Santo Andrés de Espiñareda, A Somoza de la Colegiata de Vilafranca, las merindades de Valcarce, Meledena, Os Corrais y Aguiar del marquesado de Vilafranca y los coutos de Corullón, Barxas e Valboa también posesiones de los marqueses.


Todo parece indicar que el topónimo inicial Ancares se extendió luego como Os Ancares, a un amplio territorio de comarcas vecinas, como A Somoza berciana y la terra luguesa de Cervantes. Hechos que contribuyeron a la expansión de este topónimo Ancares fueron la constitución de una empresa maderera, la compañía Vila Riestra de Los Ancares (durante las primeras décadas del siglo XX), y posteriormente la declaración de Reserva de Caza de Los Ancares.


Por supuesto, los habitantes de la zona afectada, gallego hablantes, galleguizaron la denominación toponímica del gentilicio del val de Ancares en os ancareses con la utilización del artículo determinado. La comarca amplia pasó a ser admitida como Os Ancares, tanto por gallegos como por bercianos. Resulta muy positiva esta solución toponímica porque une más a dos territorios periféricos, divididos forzosamente por lindeiros político-administrativos, pertenecientes a dos provincias y dos comunidades autónomas. Os Ancares han logrado más promoción geográfica y turística común por mor del nuevo topónimo extenso que favorece la unión interterritorial.

O Bierzo, decembro de 2011.









viernes, diciembre 09, 2011

FERIAS TRADICIONALES DE LA PROVINCIA DE EL BIERZO.

Ferias antiguas de ganado en el campo
de San Antonio de la villa de Ponferrada


LAS FERIAS TRADICIONALES DE LA PROVINCIA DE EL BIERZO,
Por Xabier Lago Mestre.
falaceibe@yahoo.es

Las feiras y los mercados tradicionales de la provincia de El Bierzo han fomentado el desarrollo económico de las vilas afectadas. Ferias y mercados contaron con el apoyo decidido de los señores de las villas. Este fue el caso de los Reyes Católicos en Ponferrada, o de los marqueses de Villafranca con la capital del Burbia, de los condes de Alba de Liste en Bembibre, de los marqueses de Astorga en esta ciudad, o de los monasterios de Carracedo y Espinareda.



RELACIÓN DE LAS FEIRAS Y MERCADOS DE EL BIERZO Y COMARCAS VECINAS.
-Astorga, feria el 24 de agosto, y mercado los martes. Nudo estratégico en el Camino de Santiago leonés y la ruta de la Plata hacia Benavente.
-Bembibre, tenía 3 ferias, 14 de septiembre, S. Pedro y Ramos, y un mercado semanal los jueves. -Borrés (1793), feria de la Anunciación (25 de marzo).
-Cacabelos, feria de S. Marcos, y mercados de S. Bartolomé y S. Miguel (29 de septiembre, llamada de carnes vivas, en 1782 hubo quejas por la competencia de ferias vecinas, con ganado equino).
-Castrocontrigo, feria de las Cruces, y mercado los viernes. En la entrada de la comarca de A Cabreira desde Castilla y León.
-Corullón, feria el 12 de junio.
-Lucillo de la Somoza, mercados semanales los lunes. Acudían astorganos y bercianos con frutas.
-Luyego, feria o segundo domingo de octubre, en la ermita de la Virgen de los Remedios (siglo XVIII), donde acudían gentes de La Cepeda, O Bierzo, A Cabreira y de La Maragatería.
-Molinaferrera, romería del Cristo con feria el 14 de septiembre. En la vía de entrada en El Bierzo por la comarca de La Somoza en los montes bercianos orientales.
-Páramo del Sil, feria el 5 de agosto.
-Ponferrada, ferias del 1 al 20 de agosto y en septiembre, y dos mercados los miércoles y domingo. Por presión del sector eclesiástico se trasladó el mercado de los domingos para los sábados. La villa del Sil se quejó del declive de su feria y mercados por la competencia de otras vecinas que se realizaban en Corullón, A Ponte Domingo Flórez, Vilafranca y Espiñareda.
-Ponte Domingo Flórez, feira el 4 de junio y mercado el 4 de cada mes.
-Quintanilla de Losada, con mercado los lunes de cada semana.
-Toreno, mercados los sábado, y 14 y 31 de cada mes.

AS FERIAS DA VEIGA DE ESPIÑAREDA.
-A Veiga de Espiñareda (1803), ferias el 1 y 15 de junio, y mercados franco entre el 1 el 15 de cada mes “donde concurren géneros sobre todo nacionales, lienzo de lino y estopan que hilan y blanquean en sus tareas las mujeres, mozas y niñas naturales de estos pueblos y porque en unos mercados concurre mayor porción de estos géneros y otros menos a causa de las labores y faenas de los campos en que también se emplean mujeres regulan que un mercado con otro se venden de primera venta unas 1700 varas. Asimismo concurren por espacio de unos cuatro meses algunos retazos de sayal y pardos que varios pobres labradores dedican a esta manufactura que les produce el esquilmo de sus ganados después de las tareas del campo para vestir su desnudez venden el sobrante para sus necesidades y su venta será en dicho espacio de 80 varas. Asimismo concurre de ordinario ganado vacuno mediano y chico criado en el país deshaciéndose de los medianos y chicos para sus necesidades y de los mayores como desechos de sus labranzas (…)” (año 1785). También se demandó, en 1773, mercado franco para lunes, viernes y sábados, en el campo de Ntra. Sra. Del Espino. Fue informada negativamente por el Intendente por la gran cantidad de ferias próximas que había, y el perjuicio que ocasionaría a Ponferrada y a la Real Hacienda.
-A Veiga de Valcarce (1795), mercados 6 y 22 de cada mes. En 1777 Valcarce solicitó mercado franco los sábados de la primera y segunda semana de cada mes, lo que se reiteró en 1779, pero se le denegó. Acudía mucho ganado de la provincia de Lugo (Pedrafita, Cervantes, Becerreá…).
-Villablino, ferias lunes de Pascua y Santiago, mercados los lunes y 18 de junio. Famosas por su ganado.
-Vilafranca do Bierzo, feiras de S. Antonio (13 de junio, de ganado vacuno) y Santiago (25 de julio, de caprino), mercados los martes, viernes y domingo.
-Villar de Barrios, mercado el 14 de septiembre.



O Bierzo, decembro de 2011.
http://www.obierzoceibe.blogspot.com/
http://sites.google.com/site/obierzoxa
http://www.facebook.com/xabierlagomestre
www.twitter.com/obierzoxa
http://www.blogoteca.com/obierzoxa
http://obierzoceibe.wordpress.com/
http://www.ciberirmandade.org/falaceive
http://www.ponferrada.org/
http://www.partidodelbierzo.es/
http://www.todobierzo.com/

Etiquetas: ,

miércoles, diciembre 07, 2011

MÁIS COGUMELOS DA REXIÓN SILESTE (4ª PARTE)



MÁIS COGUMELOS DA REXIÓN SILESTE (4ª PARTE),
por Xabier Lago Mestre.

OS PERIGOSOS COGUMELOS PAXILLUS.
-Cogumelo PAXILLUS FILAMENTOSUS, en aliseda de Candín, de verán a outono, tóxico mortal.
-Cogumelo PAXILLUS INVOLUTUS, localizado en zonas de coníferas de Sancedo e castiro de As Médulas, de verán a outono, tóxico mortal.
-Cogumelo PENIOPHORA INCARNATA, en Matachana, froitifica sobre madeira morta, moi rato, todo o ano.
-Cogumelo PEZIZA PRAETERVISA, en Val de Finolledo, sobre restos de madeira queimada, de primavera a outono, sen valor culinario.
-Cogumelo PHAEOMARASMIUS ERINACEUS, en galla en descomposición de A Leitosa do Bierzo, de primavera a outono, moi raro.
-Cogumelo PHELLINUS IGNIARIUS, en carballo de Teixedo de Ancares.
-Cogumelo PHYLLOPORUS RHODOXANTHUS, en aliseda de Aira da Pedra, de verán a outono, raro.
-Cogumelo PHOLIOTA ALNICOLA, localizado en Valdeprado do Bierzo, en outono, escaso.
-Cogumelo PHOLIOTA SQUARROSA, en faixal de Chano do Bierzo, de verán a outono, convinte escaldar.
-Cogumelo PSATHYRELLA LUTENSIS, sobre musgos de Burbia, de outono.
-cogumelo PSATHYRELLA TEPHROPHYLLA, en carballo de Burbia, bordo de camiños, outono, raro.
-Cogumelo PSILOCYBE SQUAMOSA, localizado en Espanelo do Bierzo, de verán a outono, moi frecuente. Tóxico.
-Cogumelo RAMARIA FORMOSA, visto en Fresnedo, en castañeiro, de verán a outono. Efecto purgante, tóxico, provoca diarreas.
-Cogumelo RHYTISMA ACERINUM, localizado en Burbia, sobre follas de arce, de primavera a outono.
-Cogumelo PHOLIOTA DESTRUENS, popularmente arborelle.
-Cogumelo PHOLIOTA AURIVELLA, coñecido fungo das choupeiras, por mor da súa localización arbórea.



NA PROCURA OS FUNGOS RUSSULA.
-Cogumelo RUSSULA AMOENA, en castiñeiro de As Médulas, ce verán a outono frecuente.
-Cogomelo RUSSULA AURATA, popularmente netorra raíña.
-Cogumelo RUSSULA CYANOXANTHA, chamado carboneiro, localizado en castiro de Tombrio de Arriba e Matachana, comestible.
-cogumelo RUSSULA DELICA, en castiro de Espanillo, de primavera e verán, comestible.
-Cogumelo RUSSULA FOETENS, en castiñeiro de Espanillo do Bierzo, de verán a outono.
-Cogumelo RUSSULA GEMMATA, en Sancedo en Piñeiro, tóxica.
-Cogumelo RUSSULA KROMBHOLZII, en castiro de A Leitosa, de verán a outono.
-Cogumelo RUSSULA LAUROCERASI, en castiro de Tombrio de Arriba, de verán a outono.
-Cogumelo RUSSULA NIGRICANS, en enciña de Cubillos del Sil, de verán a outono, comestible.
-Cogumelo RUSSULA PECTINATOIDES, en castiro de Espanillo, de verán a outono.
-Cogumelo RUSSULA RISIGALLINA, en castiñeiro de Espanillo, de verán a outono, comestible.
-Cogomelo RUSSULA SORODIA, coñecida como netorra.
-Cogumelo RUSSULA TURCI, en Sancedo nun Piñeiro, de primavera a outono, comestible se se elimina o pé polo seu saber a iodo.
-Cogumelo RUSSULA VIRESCENS, popularmente metorras, netorra dos cregos, etc.
-Cogumelo RUTSTROEMIA ECHINOPHILA, en Castropodame e Castañeiras entre castaños, en ourizos e castañas, en outono frecuente.
-Cogomelo SARCODON VIRESCENS, popularmente lingua de boi mouro.
-Cogumelo SARCODON SCABROSUS, en Cubillos del Sil, baixo carballos e aciñeiras, en outono.
-Cogumelo SCHIZOPORA PARADOXA, en castiñeiro de Castropodame.
-Cogumelo SCLERODERMA CITRINUM, localizado en coníferas de Bárcena da Abadía, en outono.






OS FUNGOS SOCORDON DA REXIÓN SILESTE.
-Cogumelo SOCORDON COLOSSEUM, popularmente lingua xigante.
-Cogomelo SOCORDON SCABROSUS, coñecido coma lingua marela
-Cogumelo SPARASSIS CRISPA, denominado como repolo do monte.
-Cogumelo SPATHULARIA FLAVIDA, localizada en Valboa, en piñeiro con musgo, de primavera a outono.
-Cogumelo STEREUM SANGUINOLENTUM, en piñeiro do concello de Sancedo.
-Cogumelo STROPHARIA SEMIGLOBATA, localizado entre estrume en Suárbol, de primavera a verán, frecuente.
-Cogumelo SUILLUS BELLINII, en Piñeiro de Veiga de Espiñareda, en outono, escaso.
-Cogumelo SUILLUS COLLINITUS, coñecido como madeirudo marelo.
-Cogumelo TARZETTA CATINUS, en Piñeiro e bidueiro de Corporales de primavera a outono.
-Cogumelo TEPHROCYBE IMPLEXA, localizado en enciñar de Cubillos del Sil, en outono.
-Cogumelo TEPHROCYBE RANCIDA, visto en pinar de Veiga de Espiñareda, outono, pouco frecuente.
-Cogumelo TRAMETES VERSICOLOR, en Veiga de Espiñareda, en melollo, provoca podredumbre, todo o ano. En Xapón utilízase contra o cancro humano.

O Bierzo, decembro de 2011.
http://sites.google.com/site/obierzoxa







viernes, diciembre 02, 2011

O ENSINO DO GALEGO CUMPRE 10 ANOS NO BIERZO.



EL PROGRAMA PARA LA PROMOMOCIÓN DEL IDIOMA GALLEGO CUMPLE DIEZ AÑOS,
Por el colectivo cultural Fala Ceibe do Bierzo.



falaceibe@yahoo.es


El colectivo cultural Fala Ceibe do Bierzo se dirige a los medios de comunicación y a la opinión pública en general para informar sobre la enseñanza del gallego. En este curso 2011-2012 que acaba de comenzar se cumplen diez años desde la implantación del Programa para la Promoción del Idioma Gallego. A lo largo de estos años se ha producido un notable incremento del número de alumnos matriculados en dicho Programa en la mayoría de los centros educativos de secundaria que lo imparten (IES Padre Sarmiento de Villafranca, IES Bergidum Flavium de Cacabelos, IES Eurpa de Ponferrada e IES Virgen de la Encina de Ponferrada), lo que demuestra un creciente interés de padres y alumnos por este Programa. Con todo, este incremento se ve ensombrecido por el notable descenso y hasta ausencia de alumnado en el primer ciclo de la E.S.O en el IES de Villafranca.

LAS DEMANDAS SOBRE LA ENSEÑANZA DEL GALLEGO CONTINÚAN.

Distintas asociaciones para la defensa del gallego en el Bierzo se hicieron eco durante el curso pasado de quejas hechas por padres de alumnos en las que se responsabilizaba a miembros de equipos directivos de distintos centros de enseñanza en el Bierzo de desaconsejar la elección del Programa para la Promoción del Idioma Gallego a los alumnos, y, asimismo, solicitaron que se investigasen estas quejas, así como su relación con el descenso de alumnado en Villafranca. A la vista de que la matrícula en el primer ciclo de la E.S.O del IES de Villafranca continúa siendo significativamente más baja que en el resto de los centros educativos de secundaria, sería necesaria que la Junta de Castilla y León investigase las causas reales por las que se produce este hecho y tomase, de ser necesario, las medidas oportunas para garantizar el desarrollo del Programa para la Promoción del Idioma Gallego con total normalidad.

ÉXITO DE LAS PRUEBAS OFICIALES DE GALLEGO EN EL BIERZO.

Mencionar también que en junio pasado tuvo lugar por primera vez en Ponferrada las pruebas libres para la obtención de los Certificados de Lengua Gallega (Celga), concedidos por la Xunta de Galicia. Alumnos pertenecientes al Programa para la Promoción del Idioma Gallego de varios IES del Bierzo que se han incorporado tardíamente al mismo, se han presentado a estas pruebas obteniendo resultados positivos en la mayoría de los casos, no sólo en los niveles 2 y 3, sino que incluso las pruebas del nivel Celga 4 han sido superadas con éxito por alumnos del IES de Villafranca, lo que, una vez más, demuestra la utilidad del Programa para la Promoción del Idioma Gallego.

EL IDIOMA GALLEGO ABRE LAS PUERTAS LABORALES.

Todos sabemos de las dificultades para encontrar trabajo por mor de la crisis económica. Conviene tener en cuenta que el aprendizaje de la lengua gallega puede facilitarnos una salida laboral. Nos referimos a que poseer la titulación de gallego facilita tanto el empleo público (Xunta de Galicia, Sergas, Xustiza, concellos…) como privado (periodismo, hostelería, comercio…). Recordamos que tener la titulación de gallego Celga exime de la prueba de idioma en las oposiciones. Además, siempre será mejor emigrar en busca de empleo a la cercana Galicia que no tener que hacerlo a cientos de kilómetros, en alejadas ciudades españolas o al extranjero.

Tengamos también presente que cada curso son muchos los estudiantes bercianos que se dirigen a las universidades gallegas, en cualquiera de sus 7 campus (Santiago, A Coruña, Ferrol, Vigo, Pontevedra, Ourense y Lugo). Estos estudiantes siempre estarán mejor preparados si conocen el gallego que se utiliza con normalidad en las citadas universidades. Por último, comentar que el gallego facilita el posterior aprendizaje del portugués, idioma internacional utilizado tanto en el estado vecino luso como en las instituciones de la Unión Europea. De ahí su valor en el currículum vitae de cualquier demandante de empleo.

O Bierzo, decembro de 2011.



























www.partidodelbierzo.es

martes, noviembre 29, 2011

ABUSOS DE LOS CONDES DE LEMOS EN EL BIERZO (1ª PARTE)

Castelo dos condes de Lemos en Ponferrada.



ABUSOS DE LOS CONDES DE LEMOS EN LA REGIÓN DE EL BIERZO
DURANTE LA BAJA EDAD MEDIA,
Por Xabier Lago Mestre.


La intervención de los sucesivos condes de Lemos en la región de El Bierzo es muy desconocida entre la ciudadanía. Los condes de Lemos tienen cierto prestigio por razón de su presencia en diversos castillos, casos de Corullón, Valboa, Pena Ramiro, Cornatelo o Ponferrada. Incluso el ayuntamiento de Ponferrada ha creado una fundación cultural en honor del conde Pedro Álvarez Osorio.

De ahí la necesidad de mostrar otra imagen de la presencia de los condes de Lemos en El Bierzo. En este caso nos referimos a la conflictividad provocada por esos grandes señores medievales. Dichos condes, durante la baja Edad Media, aprovecharon la mala coyuntura económica y política para ampliar su patrimonio territorial. La conflictividad afectó a todos los sectores sociales y tuvo diversas manifestaciones, lucha interseñorial (señores laicos, monasterio, obispados…), levantamiento irmandiño o guerras civiles por la sucesión en la Corona de Castilla.

CONFLICTIVIDAD INTERSEÑORIAL CONTRA EL MONASTERIO DE CARRACEDO.
El principal señor laico de El Bierzo fue el conde de Lemos y para mantener su hegemonía luchó contra el resto de señores de la región. Así aconteció con el monasterio de Carracedo. A título de ejemplo esclarecedor traemos el siguiente texto de este cenobio berciano, “experimentaron el Abad y Monges que el Conde de Lemus usurpó varias porciones de su terreno, introduciéndolas la Villa de Ponferrada en el suyo (…). Acreditó el Real Monasterio las fuerzas que el Conde, la Villa, sus vecinos y moradores le hicieron entrando y ocupando sus términos, lugares y vasallos, llevando sus rentas, pechos y penas, poniendo Juez y Merino, usurpando su señorío, y jurisdicción, obligando a los del Real Monasterio a llevar piedra, arena y madera para sus fortalezas, y cavar al redor, poniendo y quitando Abad, y no queriendo obedecer, pegaban fuego, quemaban las imágenes, prendando a los Monges, porque executasen lo que mandaban, y causándoles otros agravios, destrozando los vecinos de Ponferrada los términos, y mojones del Monasterio, mudando y quitando y colocándolos donde querían, sin poderlo resistir, defender, ni contradecir, por el justo temor de ser presos, muertos, rescatados, alanceados, desterrados sus Religiosos, o no acabasen de perder los bienes destos. Fue en efecto época muy desgraciada, y sólo la real presencia pudo pacificar, y precaver las funestas consecuencias de la deslealtad del conde de Lemus (…)” (Memorial del pleito de la devesa del Fabeiro, entre el monasterio de Carracedo y la villa de Ponferrada).


En esa relación de desmanes del conde de Lemos comprobamos como la villa señorial de Ponferrada sale beneficiada en la cuestión de la ampliación de sus términos territoriales. También se indica que el conde exigía serventías a los vasallos del monasterio. Las serventías consistías en la realización de trabajos manuales de balde a favor del señor, en este caso se concretaban en “llevar piedra, arena y madera para sus fortalezas y cavar al redor (…)”. El señor laico también se apropiaba, por razón de su fuerza coactiva, de “rentas, pechos y penas, poniendo juez y merino, usurpando su señorío y jurisdicción (…)” que pertenecían al poder propio del monasterio berciano.


Durante una revuelta de vasallos contra el monasterio de Carracedo, por razón del excesivo cobro de tributos señoriales, “algunos vecinos de los dichos logares se han sustraído e sustrahen de pagar al dicho monasterio lo que asy le deven o son obligados a pagar por rason de los dichos privilegios e de la dicha costumbre antygua. E han fecho e fasen ligas e monipodios para no pagar (…)” (año 1497). Los labriegos alegan que “somos muy agravyados de dicho abad que nos haze pagar los quartos y quintos de lo que coxemos en las rroturas de los montes bravos e concejiles de los dichos lugares”. Porque esos tributos tiene un carácter nuevo y no antiguo, “una nueva ymposición la qual puso en toda la tierra e comarca siendo señor de ella el conde de Lemos” (1502). Los vasallos solicitan a los Reyes que se suprima esta nueva imposición al igual que ya se hizo en otros territorios, a saber, marquesado de Villafranca, tierra de Arganza, o monasterio de S. Pedro de Montes y Santo Andrés de Espiñareda.


La falta de un poder real fuerte en la provincia de El Bierzo permitía al conde de Lemos imponer su peculiar interpretación del poder señorial. Esta dinámica de fuerza y justicia señorial tuvo su contrapunto con la derrota del conde de Lemos en Ponferrada (1486) y la implantación real del corregimiento en la misma villa (1487).

O Bierzo, novembro de 2011,
www.obierzoceibe.blogspot.com
http://sites.google.com/site/obierzoxa
http://www.facebook.com/xabierlagomestre
www.twitter.com/obierzoxa
http://www.blogoteca.com/obierzoxa
http://obierzoceibe.wordpress.com/
http://www.ciberirmandade.org/falaceive
http://www.ponferrada.org/
www.partidodelbierzo.es

viernes, noviembre 25, 2011

OTRAS SETAS DE LA REGIÓN SILESTE (3ª PARTE)



RELACIÓN DE SETAS Y COGUMELOS DE LA REGIÓN SILESTE
(O BIERZO, VALDEORRAS, O COUREL, TRIVES E O BOLO)
(TERCERA PARTE)
Por Xabier Lago Mestre.
falaceibe@yahoo.es

POLAS CONTORNAS DOS LEPIOTA.
-Cogumelo LEPIOTA CASTANEA, en Piñeiro de Montearenas, en outono, tóxico.
-Cogumelo LEPIOTA CRISTATA, velenoso, vista en lugares con castaños de Compludo, en outono.
-Cogumelo LEPIOTA GRACILENTA, popularmente choupin lampizo.
-Cogumelo LEPIOTA PROCERA, coñecido por zarrotas, cerrotas, patela de mel, choumelo e choupos.
-Cogumelo LEPISTA INVERSA, visto en castiro de A Leitosa, de verán a outono, forma corros de bruxas, frecuente, comestible ainda que un chisco amargo.
-Cogumelo LEPISTA NUDA, localizado na Leitosa, popularmente pé azul, comestible no comer en crudo, en bosques e pradeiras, forma corros de bruxas, de outono a inverno.
-Cogumelo LEUCOPAXILLUS CANDIDUS.
-Cogumelo LOUCOPAXILLUS CANDIDUS, popularmente funil dos lameiros.
-Cogomelo LYCOPERDON FOETIDUM, localizado como fungo do sapo, peido de lobo e bufo de vella.
-Cogomelo LYCOPERDON MOLLE, en castiro de A Leitosa do Bierzo, de primavera a outono.
-Cogomelo LYCOPERDON NIGRESCENS, en castañeira de A Leitosa, de primavera a outono.

OS FUNGOS MACROLEPIOTA POLA REXIÓN SILESTE.
-Colomelo MACROLEPIOTA EXCORIOTA, coñecido como cerrota, en pradoiros, en outono frecuente.
-Cogumelo MACROLEPIOTA PROCERA, en Burbia ceca de carballo, popularmente coñecido como parasol, apagador, choupin, cogordo, zarerota, patamela, cachote ou palote, atópase de setembro a decembro. Atopamos os refráns: “Choupín, choupiñeiro, dime onde está o teu compañeiro” ou “os palotes do rebusco teñen dobre gusto”. Comestible, eliminar pé febroso.
-Cogumelo MACROLEPIOTA RHACODES, coñecido como choupín, cocomelo, choupiño, calazas, etc, en borde de bosques, en outono frecuente, bo comestible, eliminar o seu pé. Refrán: “Choupin torgallo, a tixola con beluga e allo” (coa súa forma de preparación).
-Cogumelo MARASMIUS ANDROSACEUS, vista en Castañeiras, en Piñeiro, de verán a outono.
- Cogumelo MARASMIUS OREADES, comestible, coñecido como sendeirina.
-Cogumelo MARASMIUS RAMEALIS, en queixido de Fresnedo, de verán a outono.
-Cogumelo MARCHELA CONICA, popularmente pantorra de pé longo.
-Cogumelo MORCHELA, son as nosas pantorras, temos o refrán: “Orellos, cuncos e pantorras escaldas para que non morras” (referencia á non utilización da primeira auga).
-Cogumelo MORCHELA ESCULENTA, popularmente colmeneira.



ESTAMOS ENTRE FUNGOS MYCENA
-Cogumelo MYCENA ACICULA, en queixigar de Fresnedo do Bierzo, de verán a outono.
-Cogumelo MYCENA EPIPTERYGIA, en musgos de Burbia, de verán a outono frecuente.
-Cogumelo MYCENA HAEMATOPUS, en bidueiro de Chano do Bierzo, en outono frecuente.
-Cogumelo MYCENA INCLINATA, en galla de carballo de Suárbol, moi frecuente.
-Cogumelo MYCENA PURA, en castiro de A Leitosa do Bierzo, de verán a outono, frecuente.
-Cogumelo MYCENA VITILIS, en castiñeiro de Burbia, sobre gallas caídas, de verán a outono.
-Cogumelo MYCENA VULGARIS, nun Piñeiro en Sancedo, en outono frecuente.
-Cogumelo OMPHALOTUS OLECERIUS, en oliveira de Molinaseca, fungo da oliveira ou vacalume, tóxica.
-Cogumelo OMPHALINA ONISCUS, en Suárbol, en turbeiras, de verán a outono, escaso.
-Cogumelo PANAEOLUS PAPILIONACEUS, popularmente coupis dos cagallóns.
-Cogumelo PANAEOLUS SPHINCTRINUS, sobre excremento en Burbia, en pradeiras, primavera a outono.
-Cogumelo PANAEOLUS SUBBALTEATUS, localizado por fungo dos esterqueiros.
-Cogumelo PANUS RUDIS, denominado chapeo de pana.

O Bierzo, novembro de 2011.
www.obierzoceibe.blogspot.com
http://sites.google.com/site/obierzoxa








domingo, noviembre 20, 2011

UN BERCIANO EXPULSÓ DE SU CUERPO UN RARO ANIMAL.



UN BERCIANO EXPULSÓ UN RARO ANIMAL
A TRAVÉS DE SU APARATO DIGESTIVO
EN EL AÑO 1819.

O Bierzo, novembro de 2011.
http://sites.google.com/site/obierzoxa
http://www.facebook.com/xabierlagomestre
www.twitter.com/obierzoxa
http://www.blogoteca.com/obierzoxa
http://obierzoceibe.wordpress.com
http://www.ciberirmandade.org/falaceive
www.ponferrada.org
www.partidodelbierzo.es
www.todobierzo.com

sábado, noviembre 19, 2011

AS FEIRAS DE VILAFRANCA DO BIERZO NO SÉCULO XIX


AS FEIRAS DE VILAFRANCA DO BIERZO
NO SÉCULO XIX,

segundo o escritor Antonio Fernández y Morales.

POEMA VILAFRANCA E A VENDIMA.
“(…) Entrando logo na Villa
franca, garrida, sencilla
que honores ten de ciudá,
un castillo hacia Castilla
o viaxeiro atopará.

Atopará dulce trato
que regale seus deseos;
tertulias, bailes, boato,
é cuanto poder ser grato.

Si logo se vay á plaza,
ailí verá pampalliños,
liño en cerros pequeniños,
de Dragonte leña e caza
é d´Hornixa marraniños.

Leite fresca de Vilela;
as tarxas de Ponferrada;
as truitas a leite mazada
y estopa d´Horxa en manelas.

Manteca, en grandes roscois
de tripas, de Paradiña;
de Penoselo jamois,
perdices da Veigueliña,
é de Ruitelan castróis.

De Bembibre pimentos;
nas tabernas muitas zorras;
de Galicia pescao bon;
trigo e mel de Valdeorras,
e figos de Corullón.

Furcos de cebolas e allos;
rocas, cucharas e fusos,
forcadas, palas e mallos;
pano burdo para rodallos;
monteiras y outros mais usos.

E para co gotín, se atopa
de sardiñas unha tropa,
pulpo y outros adminículos;
roldos de lenzo y estopa
y outros cen e cen artículos.

Chega o tempo da vendima
y e gloria estonces mirar
cual bule a xente é se anima…
o espíritu se sublima

Aquel tempo ó recordar.
De galeguiñas con megos
e de robustos galegos
chegan cuadrillas á villa,
todos obedientes cegos
ó cachicán da cuadrilla (…)”

O Bierzo, novembro de 2011.
www.obierzoceibe.blogspot.com
http://sites.google.com/site/obierzoxa
http://www.facebook.com/xabierlagomestre
www.twitter.com/obierzoxa
http://www.blogoteca.com/obierzoxa
http://obierzoceibe.wordpress.com
http://www.ciberirmandade.org/falaceive
www.ponferrada.org
www.partidodelbierzo.es

viernes, noviembre 18, 2011

RELACIÓN DE SETAS DE EL BIERZO (2ª PARTE)

FUNGO CLITOCYBE CONSTATA


RELACIÓN DE SETAS Y COGUMELOS DE LA REGIÓN SILESTE
O BIERZO, VALDEORRAS, O COUREL, TRIVES E O BOLO)
SEGUNDA PARTE),
Por Xabier Lago Mestre.

OS COGUMELOS HELVELLA DO NOSO TERRITORIO.
-Cogumelo HELVELLA ACETABULUM, coñecido como cuncha alorzo.
-Cogumelo HELVELLA COSTIFERA, denominado cunco con costela.
-Cogumelo HELVELLA MACROPUS, presente en Cariseda, comestible previa cocción, en bosques de coníferas.
-Cogumelo HELVELLA QUELETII, popularmente orellos das caleiras.
-Cogumelo HELVELLA VILLOSA, localizada en Teixedo de Ancares, de primavera a outono, beira de camíns, bosques de ribeira e coníferas.
-Cogumelo HERICIUM ERINACEUM, visto baixo unha nogueira en Penalba de Santiago e Teixedo de Ancares, de verán a outono, comestible.
-Cogumelo HYDNELLUM COMPACTUM, en Suárbol entre coníferas.
-Cogumelo HYDNUM REPANDUM, popularmente lingua de vaca ou gato, de verán a outono, comestible de joven.


BUSCAMOS OS FUNGOS HYGROCYBE POLA CONTORNA.
-Cogumelo HYGROCYBE LAETA, en pastizal e breizal de Suárbol, en outono, escaso.
-Cogumelo HYGROCYBE MINIATA, en pradeira de Val de Finolledo, de verán a outono.
-Cogumelo HYGROCYBE LAETA, localizado en Suárbol, en pastizal-brezal, en outono.
-Cogumelo HYGROCYBE MINIATA, visto en val de Finolledo, en pradeira, de verán a outono, sen valor culinario.
-Cogumelo HYGROPHORUS LIMACINUS, denominado limago.
-Cogumelo HYGROPHORUS NEMOREUS, visto en A Leitosa en castiñeiro, en outono, comestible.
-Cogumelo HYGROPHORUS RUSSULA, en enciñar de Cubillos del Sil, en outono, frecuente.
-Cogumelo HYMENOCHAETE RUBIDINOSA, en Teixedo de Ancares en zona de carballeira.
-Cogumelo HYMENOGASTER ARENARIUS, en sauceda de Rasinde do Bierzo, de inverno a primavera, escaso.
-Cogumelo HYPHOLOMA FASCCICULARE, perigosa, localizada no Bierzo.


OS INOCYBE DO BIERZO OCCIDENTAL.
-Cogumelo INONOTUS DRYADEUS, popularmente chacro dos carballos, pola súa referencia arbórea.
-Cogumelo INOCYBE COOKEI, en castiro de A Leitosa do Bierzo, de verán a outono frecuente, tóxico.
-Cogumelo INOCYBE DULCAMARA, en enciña de Val de Finolledo, en outono, tóxico.
-Cogumelo INOCYBE ERUBESCENS, en castiro de El Espino do Bierzo, de primavera a outono, tóxico.
-Cogumelo INOCYBE GEOPHYLLA, en enciña de Cubillos del Sil, de verán a outono, tóxico.
-Cogumelo INOCYBE LACERA, en melollar de Suárbol, de verán a outono, moi frecuente, tóxico.
-Cogumelo INOCYBE RIMOSA, en castiñeiro de Espanillo do Bierzo, en bordos camiños, pradoiros, de verán a outono, tóxico.
-Cogumelo JUEHNEROMYCES MUTABILIS, coñecido como puchos dos umeiros.
-Cogumelo KJUEHNEROMYCES CISTOPHILUS, denominado leitarego de xaral.
-Cogumelo LACCARIA AMETHYSTINA, en castiro de Palacios de Compludo, de outono, comestible.
-Cogumelo LACCARIA BICOLOR, en castañeiro de Palacios de Compludo, de primavera a outono.
-Cogumelo LACCARIA LACCATA, en castiñeiro de Matachana.


AS TERRAS DOS POPULARES LACTARIUS
-Cogumelo LACTARIUS AURANTIACUS, en castiro de A Leitosa, en outono moi frecuente.
-Cogumelo LACTARIUS CHRYSORRHEUS, denominado latouro.
-Cogumelos LACTARIUS CIMICARIUS, en Compludo, en carballos e castiñeiros, de outono, pouco frecuente.
-Cogumelo LACTARIUS CISTOPHILUS, coñecido como leitarego do xaral, de outono a inverno, escaso.
-Cogumelo LACTARIUS CYATHULIFORMIS, en aliseda de Palacios del Sil, de verán a outono, raro.
-Cogumelo LACTARIUS DECIPIENS, en enciñar de Val de Finolledo, en outono frecuente.
-Cogumelo LACTARIUS DELICIOSUS, localmente denominada leitouro, latouro, fungo dos pinos e fungos da muña. Temos os refráns: “Sombra de lateiro (pino), fungos da muña no abeiro” ou “cásate con il, se che deixa o anel”.
-Cogumelo LACTARIUS FUSCUS, en bidueiro de Chano, de verán a outono, sabor picante.
-Cogumelo LACTARIUS LILACINUS, en bidueiro de Corporales, de verán a outono.
-Cogumelo LACTARIUS MITISSIMUS, en faixais, carballeiras e abelleiras do Bierzo.
-Cogumelo LACTARIUS NECATOR, en bidueiro de Chano, de verán a outono frecuente.
-Cogumelo LACTARIUS PIPERATUS, en castiro de A Leitosa, de primavera a verán, moi picante.
-Cogumelo LACTARIUS QUIETUS, en melollar de A Leitosa, denominado leitarego, en carballeiras e enciñas, de outono, frecuente, comestible mediocre.
-Cogumelo LAETIPORUS SULPHUREUS, xunta carballos en Porto de Ancares.
-Cogumelo LECCINUM CROCIPODIUM, en castiro de Tombrio de Arriba e enciñar de Cubillos del Sil, en primavera, comestible, a súa carne vólvese negra coa cocción.
-Cogumelo LECCINUM LEPIDUM, en enciñar de Cubillos del Sil, en primavera, comestible.
-Cogumelo LECCINUM MELANEUM, en bidueiro de Castañeiras, de verán a outono, comestible.
-Cogomelo LENTINELLUS OMPHALODES, visto na Leitosa, froitifica sobre madeira morta, en outono.
-Cogumelo LEOCORPUS FRAGILIS, coñecido como ovos do sapo.

O BIERZO, novembro de 2011.
www.obierzoceibe.blogspot.com
http://sites.google.com/site/obierzoxa
http://www.facebook.com/xabierlagomestre
www.twitter.com/obierzoxa
http://www.blogoteca.com/obierzoxa
http://obierzoceibe.wordpress.com
http://www.ciberirmandade.org/falaceive
www.todobierzo.com
www.ponferrada.org
www.partidodelbierzo.es